Võng mạc là gì? Cấu tạo, chức năng và bệnh lý thường gặp

bởi: Như Ý 29 Tháng 01, 2026

Võng mạc là một trong những cấu trúc quan trọng nhất của hệ thống thị giác, giữ vai trò then chốt trong việc chuyển đổi ánh sáng thành tín hiểu thần kinh để não bộ “dịch” thành hình ảnh. Vậy võng mạc là gì, nó tham gia vào cơ chế hoạt động như thế nào? Bài viết này Mắt Việt sẽ cùng bạn tìm hiểu cấu tạo, chức năng và các bệnh lý thường gặp võng mạc mắt, giúp bạn chủ động hơn trong việc bảo vệ đôi mắt.

Võng mạc là gì?

Khi hỏi võng mạc là gì thì có thể hiểu đơn giản đây là “màn hình” tiếp nhận hình ảnh bên trong mắt. Nơi ánh sáng sau khi đi qua giác mạc và thể thuỷ tinh sẽ được hội tụ và biến đổi thành tín hiệu thần kinh.

Võng mạc gồm nhiều lớp tế bào thần kinh và tế bào cảm thụ ánh sáng, giúp ghi nhận độ sáng tối, màu sắc, chi tiết rồi gửi thông tin qua dây thần kinh thị giác đến não để tạo thành hình ảnh mà ta nhìn thấy.

Nói cách khác nếu giác mạc và thể thuỷ tinh giống như hệ thống “ống kính”, thì võng mạc chính là “cảm biến” của mắt. Bất kỳ tổn thương đáng kể nào tại đây đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thị lực.

Chức năng của võng mạc

Chức năng quan trọng nhất của võng mạc là chuyển đổi năng lượng ánh sáng thành tín hiệu điện, hoá học mà hệ thần kinh có thể xử lý. Lớp tế bào que trên võng mạc giúp mắt nhìn trong điều kiện ánh sáng yếu, nhận biết chuyển động và thị lực ngoại vi. Trong khi tế bào nón chịu trách nhiệm cho khả năng phân biệt màu sắc, chi tiết nhỏ và thị lực trung tâm.

Khu vực trung tâm của võng mạc gọi là hoàng điểm và lõm hoàng điểm là nơi tập trung dày đặc tế bào nón, đóng vai trò quyết định khả năng đọc chữ, nhận diện khuôn mặt và làm việc tinh vi. Bất kỳ bệnh lý nào xâm phạm hoàng điểm thường gây mờ mắt trung tâm rõ rệt, ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày dù phần võng mạc quanh đó vẫn còn tương đối bình thường.

Cấu tạo của võng mạc

Để hiểu rõ võng mạc là gì và vì sao tổn thương tại đây dễ gây mở mắt, cần nắm sơ lược cấu tạo nhiều lớp của võng mạc. Mỗi lớp tế bào giữ một vai trò riêng nhưng phối hợp chặt chẽ để duy trì thị lực rõ nét.

Võng mạc nằm ở đâu

Võng mạc là lớp trong cùng của thành nhãn cầu, nằm giữa lớp mạch mạc giàu mạch máu ở bên ngoài và dịch kính trong suốt ở bên trong. Lớp mô này trải rộng ở phía sau nhãn cầu, bắt đầu từ gần đĩa thị và kết thúc ở rìa trước gọi là ora serrata.

Các lớp võng mạc

Về giải phẫu thì võng mạc gồm 10 lớp xếp chồng, trong đó có thể chia làm hai phần chính là võng mạc thần kinh và lớp biểu mô sắc tố võng mạc. Từ trong ra ngoài các lớp chính gồm: Lớp sơi thần kinh, lớp tế bào hạch, lớp rối thần kinh trong, lớp nhân trong, lớp rối thần kinh ngoài, lớp nhân ngoài, lớp tế bào que, nón và lớp biểu mô sắc tố võng mạc.

Mỗi lớp đảm nhiệm một vai trò riêng trong chuỗi xử lý hình ảnh: Lớp que, nón cảm nhận ánh sáng, các lớp nhân và rối thần kinh trung gian xử lý, tinh chỉnh tín hiệu, còn lớp tế bào hạch và sợi thần kinh dẫn truyền thông tin đến não. Lớp biểu mô sắc tố võng mạc giúp nuôi dưỡng tế bào cảm thụ, hấp thu ánh sáng dư thừa và giữ môi trường chuyển hoá ổn định cho võng mạc thần kinh.

Hình ảnh võng mạc bình thường

Trên hình ảnh soi đáy mắt hoặc chụp đáy mắt, võng mạc bình thường có màu cam đỏ đồng đều, mạch máu xuất phát từ đĩa thị toả như cành cây, hoàng điểm hơi sẫm màu hơn xung quanh và lõm hoàng điểm nằm ở trung tâm vùng này. Đĩa thị có màu hồng nhạt, bờ rõ, không phù, không lõm quá sâu, không thấy xuất huyết, dịch rỉ hay tổn thương trắng bất thường trên nền võng mạc.

Các bệnh lý về võng mạc thường gặp

Vì giữ vai trò trọng yếu trong việc tạo hình ảnh, võng mạc dễ bị ảnh hưởng bởi nhiều bệnh lý khác nhau, từ thoái hoá do tuổi đến biến chứng của cận thị hoặc bệnh toàn thân. Một số bệnh lý võng mạc thường gặp gồm:

Thoái hoá hoàng điểm tuổi già (AMD): Gây mờ mắt trung tâm, khó đọc, khó nhận diện chi tiết khuôn mặt là nguyên nhân hàng đầu gây giảm thị lực nặng ở người lớn tuổi tại các nước phát triển.
Bệnh võng mạc đái tháo đường: Do tổn thương mạch máu nhỏ trên võng mạc ở người tiểu đường, có thể gây phù hoàng điểm, xuất huyết võng mạc và dẫn đến mất thị lực nếu không theo dõi, điều trị.
Bong võng mạc: Xảy ra khi võng mạc tách khỏi lớp mạch nuôi bên dưới thường gây cảm giác chớp sáng, ruồi bay, màn đen che một phần trường nhìn cần phẫu thuật cấp cứu để bảo tồn thị lực.
Rách võng mạc là tình trạng võng mạc bị tổn thương và xuất hiện vết rách, thường xảy ra do thủy tinh thể co kéo mạnh lên mô võng mạc. Nguyên nhân phổ biến bao gồm thoái hóa võng mạc, chấn thương vùng mắt do va đập mạnh hoặc các bệnh lý tăng sinh trên bề mặt võng mạc gây co kéo kéo dài, từ đó hình thành vết rách nguy hiểm.
Lỗ hoàng điểm, màng trước võng mạc, viêm võng mạc, bệnh võng mạc do cận thị nặng cũng là những nhóm bệnh có thể ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng nhìn.

Triệu chứng bất thường về võng mạc cần lưu ý

Các bệnh lý võng mạc thường không gây đau nhức rõ rệt nhưng lại âm thầm làm giảm thị lực, nên bạn cần chú ý các dấu hiệu cảnh báo sớm. Một số triệu chứng cảnh báo vấn đề ở võng mạc gồm:

Nhìn mờ, méo hình, đường thẳng thấy cong hoặc gãy khúc đặc biết khi nhìn vùng trung tâm.
Thấy ruồi bay (đốm đen, sợi nhỏ trôi lơ lửng) xuất hiện nhiều hơn hoặc đột ngột so với trước đây.
Thấy chớp sáng như tia chớp, loé sáng trong mắt dù không có nguồn sáng tương ứng bên ngoài.
Xuất hiện vùng tối, “màn đen” che khuất một phần trường nhìn hoặc mắt thị lực trung tâm, ngoại vi.

Khi gặp bất kỳ triệu chứng nào trong số này đặc biệt nếu xảy ra đột ngột, cần đi khám chuyên khoa mắt sớm. Vì có thể là dấu hiệu của bong võng mạc, tắc mạch võng mạc hoặc các bệnh lý nặng khác.

Phương pháp chẩn đoán và khám tình trạng võng mạc

Khám và chẩn đoán võng mạc là bước quan trọng giúp phát hiện sớm các bệnh lý nguy hiểm như rách võng mạc, bong võng mạc, xuất huyết, thoái hóa hoặc viêm võng mạc, đặc biệt ở người mắc bệnh tiểu đường hoặc có nguy cơ cao về thị lực. Bác sĩ sẽ kết hợp nhiều phương pháp từ cơ bản đến hiện đại để đánh giá chính xác cấu trúc và chức năng võng mạc.

Các phương pháp khám và chẩn đoán võng mạc thường dùng

Soi đáy mắt (Fundoscopy): Là phương pháp cơ bản nhất. Bác sĩ thường nhỏ thuốc giãn đồng tử để quan sát rõ võng mạc, đĩa thị và hệ mạch máu, giúp phát hiện sớm rách, xuất huyết hoặc thoái hóa võng mạc.
Chụp cắt lớp quang học võng mạc (OCT): Kỹ thuật không xâm lấn, cho hình ảnh cắt lớp chi tiết của võng mạc, đo độ dày và đánh giá tính toàn vẹn các lớp tế bào. Đặc biệt hữu ích trong bệnh hoàng điểm và bệnh võng mạc tiểu đường.
Chụp mạch huỳnh quang (FA): Tiêm thuốc nhuộm vào máu để kiểm tra hệ mạch võng mạc, giúp phát hiện rò rỉ mạch máu, tắc mạch hoặc mạch máu tân sinh.
Siêu âm nhãn cầu (B-scan): Được chỉ định khi không thể soi đáy mắt do xuất huyết dịch kính hoặc đục môi trường trong suốt, hỗ trợ chẩn đoán bong võng mạc hoặc khối u nội nhãn.
Điện võng mạc (ERG): Đo đáp ứng điện của các tế bào võng mạc với ánh sáng, giúp đánh giá chức năng võng mạc, thường dùng trong chẩn đoán thoái hóa võng mạc sắc tố và các bệnh lý di truyền.
Chụp ảnh màu đáy mắt trường rộng: Ghi lại toàn bộ cấu trúc đáy mắt để lưu trữ, so sánh và theo dõi tiến triển bệnh theo thời gian.
Kiểm tra thị lực và thị trường: Đánh giá khả năng nhìn và phạm vi tầm nhìn, giúp phát hiện sớm mất thị lực ngoại vi hoặc trung tâm.

Câu hỏi thường gặp về võng mạc

Nhiều người khi được chuẩn đoán bệnh võng mạc vẫn còn thắc mắc võng mạc là gì, nằm ở đâu và khác gì giác mạc. Mắt Việt sẽ tổng hợp một số câu hỏi thường gặp, giúp bạn hình dung rõ hơn về bộ phận quan trọng này của mắt.

Võng mạc nằm ở đâu

Về vị trí võng mạc là lớp trong cùng của thành nhãn cầu, trải dọc mặt trong phía sau của mắt, nằm giữa dịch kính trong suốt và lớp mạch mạc giàu mạch máu. Đây là nơi trực tiếp tiếp nhận ánh sáng được hệ thống quang học của mắt hội tụ và cũng là điểm khởi đầu của dây thần kinh thị giác.

Võng mạc và giác mạc khác nhau như thế nào?

Giác mạc là lớp mô trong suốt nằm phía trước mắt, hoạt động như “mặt kính” đầu tiên giúp hội tụ ánh sáng vào trong, đồng thời bảo vệ cấu trúc bên trong nhãn cầu. Trong khi đó võng mạc là lớp mô thần kinh mỏng nằm phía sau trong cùng, đóng vai trò “cảm biến hình ảnh” chuyển ánh sáng thành tín hiệu gửi lên não.

Nói ngắn gọn giác mạc chủ yếu tham gia khúc xạ ánh sáng, còn võng mạc chịu trách nhiệm thu nhận và xử lý thông tin ánh sáng. Cả hai kết hợp với thể thuỷ tinh, dịch kính và dây thần kinh thị giác tạo nên hệ thống thị giác hoàn chỉnh.

Lời kết

Những thông tin Mắt Việt chia sẻ hy vọng đã giúp bạn hiểu rõ hơn võng mạc là gì, các bệnh lý võng mạc thường gặp và tầm quan trọng của việc theo dõi để bảo vệ thị lực. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như nhìn mờ, méo hình, thấy chớp sáng hoặc ruồi bay nhiều. Bạn nên đi khám chuyên khoa mắt sớm để được kiểm tra võng mạc, chuẩn đoán kịp thời và điều trị phù hợp hạn chế tối đa nguy cơ mất thị lực lâu dài. Đừng quên theo dõi Mắt Việt để cập nhật tin tức về cách chăm sóc mắt hiệu quả, an toàn và khoa học nhé!