Trẻ sơ sinh bị đau mắt có ghèn vàng là tình trạng khá phổ biến, xuất phát từ cả nguyên nhân lành tính như tắc tuyến lệ bẩm sinh, kích ứng nhẹ cho đến các bệnh lý viêm nhiễm ở mắt. Nếu không xử lý đúng, hiện tượng này có thể khiến bé khó chịu, quấy khóc và tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng thị lực. Trong bài viết này, Mắt Việt sẽ chia sẻ rõ nguyên nhân, dấu hiệu phân biệt nặng - nhẹ và cách khắc phục để phụ huynh có thể tham khảo.
1. Ghèn vàng ở mắt trẻ sơ sinh có bình thường không?
Trong vài tuần đầu sau sinh, một ít ghèn vàng nhạt ở khóe mắt - đặc biệt sau khi ngủ dậy - có thể chỉ là phản ứng sinh lý hoặc do tắc tuyến lệ nhẹ. Tình trạng này thường không đáng lo nếu bé vẫn bú ngủ tốt, không đỏ hay sưng mắt.
Ngược lại, nếu bé có ghèn vàng đậm, đặc, khó lau sạch, kèm đỏ mắt, sưng mi, quấy khóc hoặc sốt thì đây thường là dấu hiệu bệnh lý cần đưa đến bác sĩ để khám. Vì vậy, phụ huynh cần theo dõi kỹ để nhận biết khi nào có thể chăm sóc tại nhà và khi nào phải đi khám ngay.
2. Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh đau mắt có ghèn vàng
Nguyên nhân trẻ sơ sinh bị đau mắt có ghèn vàng: tắc tuyến lệ, viêm kết mạc, kích ứng
Ba nhóm nguyên nhân chính gây ra tình trạng này là tắc tuyến lệ bẩm sinh, viêm kết mạc và kích ứng từ môi trường.
2.1. Tắc tuyến lệ bẩm sinh
Tắc tuyến lệ bẩm sinh xảy ra khi đường dẫn nước mắt từ mắt xuống mũi chưa mở hoàn toàn. Nước mắt và chất nhầy ứ lại, dễ tạo ghèn vàng hoặc ghèn trắng kéo dài, mắt luôn ươn ướt dù bé không khóc. Theo thống kê, khoảng 5-20% trẻ sơ sinh gặp tình trạng này và khoảng 90% tự thông trước 12 tháng tuổi nếu được vệ sinh và massage đúng cách (kỹ thuật Crigler massage).
Tuy nhiên, nếu kéo dài và trẻ sơ sinh bị đổ ghèn vàng tái phát nhiều lần, nguy cơ bội nhiễm tăng cao và cần được bác sĩ nhãn khoa nhi thăm khám.
2.2. Viêm kết mạc do vi khuẩn
Viêm kết mạc do vi khuẩn là nguyên nhân thường gặp gây ghèn vàng đặc ở trẻ trong những ngày, tuần đầu sau sinh. Trẻ có thể nhiễm Staphylococcus aureus, Chlamydia trachomatis hoặc lậu cầu từ đường sinh dục của mẹ, gây đỏ mắt, sưng mi, ghèn vàng hoặc xanh chảy liên tục.
Nếu không điều trị kịp thời, tình trạng này có nguy cơ dẫn đến loét và sẹo giác mạc, ảnh hưởng thị lực lâu dài. Khi bé có ghèn vàng đặc, ra liên tục dù đã vệ sinh, cần đưa đi khám để dùng kháng sinh phù hợp.
2.3. Viêm kết mạc do virus
Viêm kết mạc do virus thường gây đỏ mắt nhẹ đến vừa, chảy nước mắt, đôi khi kèm ghèn vàng nhạt hoặc trong cùng triệu chứng ho, sổ mũi. Mặc dù ít tạo mủ đặc như viêm do vi khuẩn, nhưng ở trẻ sơ sinh sức đề kháng còn yếu, virus vẫn có thể gây bội nhiễm nếu không theo dõi sát.
2.4. Dị ứng hoặc kích ứng
Sau sinh, mắt trẻ có thể bị kích ứng bởi dịch ối, máu, bụi, khói, xà phòng, dầu gội… gây chảy nước mắt và ghèn vàng nhạt hoặc trắng đục. Khi loại bỏ tác nhân và vệ sinh đúng cách, tình trạng thường giảm dần.
Tuy nhiên nếu trẻ sơ sinh bị đổ ghèn vàng nhiều hơn, kèm đỏ mắt, sưng mi hoặc quấy khóc, cần nghĩ tới nhiễm trùng kèm theo và đưa bé đi khám.
3. Dấu hiệu nhận biết mức độ nghiêm trọng
Việc phân biệt sớm mức nhẹ hay nặng giúp phụ huynh quyết định nên tiếp tục theo dõi tại nhà hay cần đưa bé đi khám ngay.
| Tiêu chí | Mức nhẹ (Theo dõi tại nhà) | Mức nặng (Đi khám ngay) |
| Ghèn | Vàng nhạt, ít, chủ yếu ở khóe mắt sau ngủ | Vàng đậm/xanh, đặc, dính chặt hai mi, chảy liên tục |
| Mắt | Trông trắng mắt không đỏ nhiều, mí không sưng | Đỏ rõ, mí sưng nề, bé khó mở mắt, sợ ánh sáng |
| Toàn thân | Bú ngủ tốt, không sốt, ít quấy | Sốt, bỏ bú, lừ đừ, quấy khóc nhiều |
Khi bé có các dấu hiệu ở cột "mức nặng", phụ huynh cần đưa bé đi khám chuyên khoa nhãn khoa nhi hoặc bệnh viện có khoa nhi càng sớm càng tốt.
4. Cách xử lý khi trẻ sơ sinh bị đau mắt có ghèn vàng
Cách vệ sinh mắt và massage tuyến lệ cho trẻ sơ sinh bị ghèn vàng
Phụ huynh cần xử lý theo từng bước: vệ sinh → massage tuyến lệ → dùng thuốc theo chỉ định → can thiệp y tế nếu cần. Tuyệt đối không tự ý điều trị.
4.1. Vệ sinh mắt bằng nước muối sinh lý NaCl 0,9%
Rửa tay sạch, dùng gạc vô khuẩn hoặc khăn mềm thấm nước muối sinh lý đẳng trương (NaCl 0,9%), lau ghèn từ khóe mắt trong ra ngoài. Mỗi bên mắt dùng gạc riêng để tránh lây nhiễm chéo. Thực hiện 2-3 lần/ngày, không lạm dụng nhỏ liên tục vì có thể làm khô bề mặt giác mạc.
4.2. Massage tuyến lệ đúng cách
Với trẻ bị tắc tuyến lệ, bác sĩ thường hướng dẫn kết hợp vệ sinh với massage để hỗ trợ thông thoát. Đặt ngón tay sạch ở góc trong mắt (sát sống mũi), day tròn hoặc vuốt nhẹ xuống dưới 5-10 lần mỗi lượt, thực hiện 2-3 lần/ngày.
Nhiều trường hợp cải thiện rõ sau vài tuần đến vài tháng nếu massage đều đặn, đúng kỹ thuật. Nếu sau 6 tháng vẫn chưa cải thiện, bác sĩ sẽ cân nhắc các phương án tiếp theo.
4.3. Dùng thuốc nhỏ mắt theo chỉ định bác sĩ
Khi nghi ngờ viêm kết mạc, bác sĩ sẽ cân nhắc kê thuốc nhỏ mắt kháng sinh, thuốc mỡ hoặc thuốc toàn thân tùy mức độ. Cha mẹ không nên tự ý mua kháng sinh, corticoid hay các loại thuốc nhỏ mắt khác - dùng sai thuốc dễ gây kháng thuốc, kích ứng hoặc che lấp bệnh lý nguy hiểm như viêm giác mạc.
Lưu ý: Mọi loại thuốc cần dùng đúng loại, đúng liều và đủ thời gian theo chỉ định, kể cả khi triệu chứng có vẻ thuyên giảm sớm.
4.4. Thông tuyến lệ
Nếu tắc tuyến lệ kéo dài, bé vẫn đổ ghèn vàng tái phát nhiều tháng dù đã massage và vệ sinh đúng, bác sĩ có thể cân nhắc thủ thuật thông tuyến lệ. Thường được xem xét khi bé khoảng 6-12 tháng tuổi, tùy mức độ tắc và nguy cơ bội nhiễm - quyết định cụ thể do bác sĩ chuyên khoa đưa ra.
5. Những sai lầm mẹ hay mắc phải
- Tự ý dùng thuốc nhỏ mắt kháng sinh, thuốc mỡ mà không có chỉ định bác sĩ → nguy cơ kháng thuốc, che lấp bệnh lý nặng.
- Lạm dụng nước muối sinh lý nhỏ liên tục nhiều lần/ngày như "thuốc điều trị" → khô bề mặt giác mạc.
- Rửa mắt bằng nước lá, sữa mẹ hoặc dung dịch truyền miệng → không đảm bảo vô khuẩn, nguy cơ bội nhiễm cao.
- Dùng tay bẩn hoặc khăn chung lau mắt cho bé → lây nhiễm chéo giữa hai mắt hoặc sang người khác.
6. Cách phòng ngừa đau mắt có ghèn vàng ở trẻ sơ sinh
Để giảm nguy cơ bé gặp tình trạng đau mắt có ghèn vàng, phụ huynh nên:
- Vệ sinh mắt và vùng mặt hằng ngày bằng gạc mềm, nước muối sinh lý; dùng khăn riêng, giặt sạch và phơi nắng.
- Tránh tác nhân kích ứng: xà phòng, dầu gội, bụi, khói thuốc và hóa chất không được tiếp xúc trực tiếp với mắt bé.
- Hạn chế dùng tay bẩn chạm hoặc dụi mắt trẻ; cắt ngắn móng tay bé.
- Mẹ nên khám và điều trị các bệnh lý phụ khoa, viêm nhiễm đường sinh dục trước sinh, giảm nguy cơ viêm kết mạc sơ sinh ngay sau sinh.
- Khám mắt định kỳ cho bé trong năm đầu đời tại cơ sở nhãn khoa uy tín.
7. Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Mắt Việt sẽ giải đáp các thắc mắc phổ biến của phụ huynh khi trẻ sơ sinh bị đau mắt có ghèn vàng, giúp giải đáp nhanh về thời gian khỏi, khả năng lây và chỉ định thông tuyến lệ.
Trẻ sơ sinh bị ghèn vàng bao lâu thì khỏi?
Nếu do tắc tuyến lệ nhẹ hoặc kích ứng, tình trạng có thể cải thiện trong vài ngày đến vài tuần khi vệ sinh và massage đúng cách. Trường hợp viêm kết mạc do vi khuẩn, thời gian hồi phục phụ thuộc phác đồ điều trị, thường 5-7 ngày nếu tuân thủ kháng sinh.
Ghèn vàng ở trẻ sơ sinh có lây không?
Ghèn vàng do viêm kết mạc vi khuẩn, virus có thể lây qua tay, khăn mặt, đồ dùng chung. Ghèn vàng do tắc tuyến lệ bẩm sinh không có tính lây nhiễm.
Khi nào cần thông tuyến lệ cho bé?
Thông tuyến lệ thường được cân nhắc khi tắc tuyến lệ kéo dài sau 6-12 tháng, trẻ sơ sinh bị đau mắt có ghèn vàng tái diễn dù đã vệ sinh và massage đúng hoặc có bội nhiễm nặng tái phát nhiều lần.
Trẻ sơ sinh bị đổ ghèn vàng một bên mắt có nguy hiểm không?
Đổ ghèn vàng một bên mắt thường gặp ở trẻ bị tắc tuyến lệ bẩm sinh, không nguy hiểm nếu vệ sinh đúng cách. Tuy nhiên nếu kèm đỏ, sưng, mủ đặc, cần khám nhãn khoa nhi ngay để loại trừ nhiễm trùng.
Trên đây, Mắt Việt đã tổng hợp các tin tức về nguyên nhân và cách xử lý khi trẻ sơ sinh bị đau mắt có ghèn vàng, giúp phụ huynh hiểu rõ hơn tình trạng này. Cha mẹ nên vệ sinh mắt cho trẻ đúng cách, tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ về cách chăm sóc mắt và tuyệt đối không tự ý dùng thuốc khi chưa có chỉ định, để tránh những rủi ro không đáng có cho đôi mắt của bé.
