Nhược thị bẩm sinh là một trong các bệnh về mắt mà bé có thể mắc phải ba mẹ nên lưu ý, bởi tình trạng này ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển thị lực ngay từ những năm đầu đời. Cùng Mắt Việt tìm hiểu dấu hiệu, nguyên nhân và phương pháp điều trị hiệu quả để bảo vệ đôi mắt của trẻ nhé.
1. Nhược thị bẩm sinh là gì?
Nhược thị bẩm sinh là tình trạng thị lực của một mắt hoặc cả hai mắt không phát triển bình thường từ lúc trẻ chào đời. Dù mắt có thể trông bình thường bên ngoài, não bộ lại không nhận đủ tín hiệu hình ảnh, dẫn đến giảm khả năng nhìn. Đây là dạng nhược thị xuất hiện sớm và cần can thiệp kịp thời.
Khác với nhược thị mắc phải, nhược thị bẩm sinh thường liên quan đến những bất thường có sẵn từ khi sinh ra như tật khúc xạ nặng, sụp mí hoặc đục thủy tinh thể bẩm sinh. Nếu không phát hiện sớm, thị lực của trẻ có thể suy giảm lâu dài. Điều trị đúng thời điểm giúp cải thiện khả năng nhìn đáng kể.
2. Dấu hiệu nhận biết nhược thị bẩm sinh
- Trẻ hay nheo mắt hoặc nghiêng đầu khi nhìn đồ vật.
- Mắt có xu hướng lệch nhẹ nhưng không quá rõ ràng.
- Trẻ phản ứng chậm khi theo dõi đồ vật chuyển động.
- Khả năng định hướng kém hơn so với trẻ cùng tuổi.
- Trẻ thường đưa đồ vật lại gần để quan sát rõ hơn.
3. Nguyên nhân gây nhược thị bẩm sinh
3.1. Các yếu tố bẩm sinh tác động trực tiếp tới thị lực
3.2. Tật khúc xạ nặng từ nhỏ (loạn, viễn hay cận cao)
Tật khúc xạ nặng xuất hiện ngay từ khi còn nhỏ, như loạn thị cao, viễn thị hoặc cận thị lệch, cận thị 1 bên mắt, có thể khiến mắt không nhận được hình ảnh rõ nét. Khi sự chênh lệch thị lực giữa hai mắt quá lớn, não có xu hướng bỏ qua mắt nhìn kém để ưu tiên mắt sáng hơn, dẫn đến nhược thị từ rất sớm.
Không phát hiện tật khúc xạ ở trẻ nhỏ như cận thị bẩm sinh khiến mắt kém phải hoạt động trong tình trạng mờ liên tục, làm suy giảm khả năng phát triển thị giác trong giai đoạn vàng. Đeo kính đúng độ và theo dõi định kỳ là biện pháp quan trọng giúp duy trì hình ảnh rõ ràng cho cả hai mắt.
3.3. Nguyên nhân liên quan đến cấu trúc của nhãn cầu
Một số trẻ có cấu trúc nhãn cầu không bình thường ngay từ khi sinh, chẳng hạn như giác mạc quá nhỏ, trục nhãn cầu dài ngắn bất thường hoặc bất đối xứng giữa hai mắt. Những khác biệt này làm ánh sáng không hội tụ đúng lên võng mạc, khiến hình ảnh truyền về não bị lệch hoặc mờ.
Những bất thường cấu trúc này đôi khi khó nhìn thấy bằng mắt thường, chỉ phát hiện khi kiểm tra mắt chuyên sâu. Sự sai lệch kéo dài sẽ khiến não giảm kích hoạt mắt bị ảnh hưởng và dần bỏ qua tín hiệu từ mắt đó. Điều trị đúng nguyên nhân giúp hỗ trợ phát triển thị lực tốt hơn.
3.4. Nguyên nhân hiếm gặp (đục thủy tinh thể, sụp mí)
Một số nguyên nhân hiếm gặp nhưng ảnh hưởng mạnh đến thị lực là đục thủy tinh thể bẩm sinh hoặc sụp mí nặng che trục nhìn. Những tình trạng này làm ánh sáng không đi vào mắt đúng cách, khiến hình ảnh bị che khuất hoặc biến dạng, khiến não không nhận được tín hiệu rõ ràng trong thời gian dài.
Đối với đục thủy tinh thể hoặc sụp mí nặng, phẫu thuật thường là biện pháp cần thiết để khôi phục đường nhìn cho trẻ. Can thiệp sớm giúp mắt nhận lại ánh sáng đầy đủ, tạo điều kiện cho não tiếp tục phát triển thị giác trong giai đoạn quan trọng. Kết hợp luyện tập thị lực sẽ tối ưu hiệu quả phục hồi.
4. Nhược thị bẩm sinh có mổ được không?
Nhược thị có chữa được không là câu hỏi được rất nhiều phụ huynh quan tâm. Trong một số trường hợp, nhược thị bẩm sinh không thể cải thiện chỉ bằng luyện tập hay đeo gọng kính, mà cần can thiệp phẫu thuật để loại bỏ nguyên nhân cản trở đường nhìn. Mổ không nhằm chữa nhược thị, mà để khôi phục ánh sáng đi vào mắt, tạo điều kiện cho quá trình phục hồi thị lực diễn ra hiệu quả hơn.
4.1. Khi nguyên nhân là đục thủy tinh thể bẩm sinh
Đục thủy tinh thể bẩm sinh khiến ánh sáng không truyền qua được, làm hình ảnh mờ hoặc mất hoàn toàn ngay từ khi trẻ mới sinh. Phẫu thuật loại bỏ thủy tinh thể đục là cần thiết để mở lại trục nhìn, giúp mắt nhận đủ ánh sáng và ngăn tình trạng nhược thị tiến triển nặng hơn trong giai đoạn trẻ 0-8 tuổi.
4.2. Khi sụp mí nặng ảnh hưởng và hạn chế tầm nhìn
Bị sụp mí do đâu, cách điều trị sụp mí mắt? Nguyên nhân sụp mí thường liên quan đến cơ nâng mi yếu hoặc rối loạn dây thần kinh vận động mi. Điều trị bằng cách phẫu thuật nâng mí giúp mở rộng trường nhìn, giảm nguy cơ nhược thị và cải thiện đáng kể khả năng phát triển thị lực của trẻ.
4.3. Khi lác bẩm sinh cần được can thiệp điều chỉnh
Lác bẩm sinh khiến hai mắt không nhìn cùng một hướng, làm não bỏ qua tín hiệu từ mắt lác để tránh song thị. Điều này khiến thị lực mắt lệch suy giảm nhanh trong những năm đầu đời. Phẫu thuật chỉnh lác nhằm đưa trục mắt về vị trí cân bằng, tạo điều kiện cho hai mắt phối hợp và hạn chế nhược thị.
Hiểu rõ nhược thị là gì và nhược thị bẩm sinh nếu được phát hiện sớm hoàn toàn có thể cải thiện tốt nhờ điều trị đúng nguyên nhân và luyện tập thị lực phù hợp. Với những trường hợp phức tạp, nhiều phụ huynh cũng quan tâm nhược thị bẩm sinh có mổ được không và nên tham khảo ý kiến bác sĩ để có hướng can thiệp chính xác. Theo dõi tin tức và cập nhật cách chăm sóc mắt sẽ giúp ba mẹ bảo vệ thị lực cho trẻ tốt hơn mỗi ngày.
