Cấu tạo mắt của người gồm nhiều bộ phận hoạt động hài hòa để thu nhận ánh sáng và tạo nên hình ảnh rõ nét. Mỗi phần của mắt giữ một vai trò riêng trong việc nhìn, điều tiết và bảo vệ thị lực hằng ngày. Trong bài viết sau từ Mắt Việt những thông tin chi tiết về nhãn cầu như cấu tạo, chức năng và các vấn đề sức khỏe thường gặp sẽ được trình bày rõ ràng để bạn dễ theo dõi.
Nhãn cầu là gì?
Về khái niệm nhãn cầu là một khối mô mềm hình cầu nằm trong hốc mắt được bao bọc bởi nhiều lớp màng, chứa các môi trường trong suốt và được nuôi dưỡng bởi hệ thống mạch máu, thần kinh phức tạp. Khi tìm hiểu nhãn cầu là gì thì có thể hiểu đơn giản đây là “cầu mắt”, nơi tiếp nhận, hội tụ và truyền tín hiệu ánh sáng lên não để hình thành hình ảnh mà chúng ta nhìn thấy.
Nhiều người cũng thắc mắc nhãn cầu mắt là gì, thực chất đây chỉ là cách gọi nhấn mạnh đến phần “cầu” của mắt (khác với mi mắt, hốc mắt,...), bao gồm toàn bộ cấu trúc hình cầu đảm nhiệm vai trò chính trong chức năng nhìn.
Cấu tạo nhãn cầu
Cấu tạo nhãn cầu rất tinh vi gồm nhiều lớp màng bên ngoài và các môi trường trong suốt bên trong, phối hợp chặt chẽ với nhau. Nhìn chung thì nhãn cầu gồm ba lớp vỏ (màng xơ, màng mạch, võng mạc) và các thành phần như giác mạc, củng mạc, tiền phòng, thủy dịch, thủy tinh thể, dịch kính, hoàng điểm và thần kinh thị giác.
- Màng xơ: Gồm giác mạc ở phía trước trong suốt và củng mạc ở phía sau màu trắng, giúp bảo vệ nhãn cầu và tạo hình dạng cho mắt.
- Màng mạch: Chứa nhiều mạch máu, nuôi dưỡng các cấu trúc bên trong nhãn cầu.
- Võng mạc: Là lớp trong cùng gồm các tế bào cảm thụ ánh sáng, tiếp nhận và chuyển đổi tín hiệu ánh sáng thành xung thần kinh truyền lên não.
Nhãn cầu có mấy lớp?
Nếu xét theo cấu trúc thành vỏ thì nhãn cầu có 3 lớp chính là màng xơ, màng mạch và võng mạc.
- Màng xơ (lớp ngoài cùng) tạo “khung” bảo vệ và cố định hình dạng nhãn cầu.
- Màng mạch (lớp giữa) giàu mạch máu, giúp nuôi dưỡng các lớp còn lại trong nhãn cầu.
- Võng mạc (lớp trong cùng) là nơi tập trung tế bào cảm thụ ánh sáng, đóng vai trò then chốt trong việc hình thành hình ảnh.
Việc hiểu rõ nhãn cầu có mấy lớp giúp bác sĩ dễ dàng định vị tổn thương khi thăm khám, đọc kết quả chẩn đoán hình ảnh và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp cho từng bệnh lý của nhãn cầu.
Nhãn cầu nằm ở đâu?
Về vị trí giải phẫu thì nhãn cầu nằm gọn trong hốc mắt, được bao quanh bởi xương hốc mắt, cơ vận nhãn, mô mỡ và các cấu trúc phụ trợ khác. Nhờ hệ thống cơ và dây chằng, nhãn cầu được giữ đúng trục, đồng thời có thể xoay lên hay xuống, sang hai bên để giúp mắt quan sát linh hoạt mà vẫn đảm bảo an toàn trước các tác động từ bên ngoài.
Trục nhãn cầu
Trục nhãn cầu là đường thẳng tưởng tượng kéo dài từ trước ra sau, đi qua trung tâm giác mạc, thủy tinh thể và võng mạc giữ vai trò quan trọng trong việc hội tụ hình ảnh. Ở mắt bình thường thì chiều dài trục nhãn cầu phù hợp với công suất khúc xạ của giác mạc và thủy tinh thể, giúp tia sáng hội tụ đúng trên võng mạc để nhìn rõ.
Khi trục nhãn cầu dài hơn hoặc ngắn hơn bình thường, hình ảnh không còn hội tụ đúng trên võng mạc dẫn đến các tật khúc xạ như cận thị, viễn thị hoặc loạn thị. Do đó những thay đổi về trục nhãn cầu không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng thị lực, mà còn có thể làm tăng nguy cơ một số bệnh lý đáy mắt nếu trục nhãn cầu kéo dài quá mức.
Chức năng của nhãn cầu
Chức năng chính của nhãn cầu là tiếp nhận và xử lý ánh sáng, sau đó truyền tín hiệu lên vỏ não thị giác để tạo thành hình ảnh mà chúng ta nhìn thấy. Mỗi thành phần trong nhãn cầu đều đảm nhiệm một “nhiệm vụ” riêng: Giác mạc và thủy tinh thể khúc xạ ánh sáng, đồng tử điều chỉnh lượng sáng vào mắt, võng mạc tiếp nhận tín hiệu, còn thần kinh thị giác dẫn truyền xung thần kinh lên não.
Ngoài ra nhãn cầu còn phối hợp với cơ vận nhãn giúp mắt linh hoạt trong việc định thị, bám nhìn và theo dõi vật thể di chuyển, đảm bảo hình ảnh ổn định, sắc nét trong nhiều điều kiện khác nhau. Sự toàn vẹn về cấu trúc và chức năng của nhãn cầu vì thế có ý nghĩa sống còn đối với thị lực của mỗi người.
Các bệnh phổ biến ở nhãn cầu
Nhãn cầu có cấu trúc phức tạp nên có thể gặp nhiều bệnh lý khác nhau từ các rối loạn vận động mắt đến chấn thương, xuất huyết hay teo nhỏ nhãn cầu. Nhận biết sớm các vấn đề bất thường ở nhãn cầu sẽ giúp bạn đi khám kịp thời, giảm nguy cơ suy giảm thị lực lâu dài.
Rung giật nhãn cầu
Rung giật nhãn cầu là tình trạng nhãn cầu di chuyển dao động lặp đi lặp lại có thể theo chiều ngang, dọc hoặc xoay tròn thường không tự chủ. Người bệnh có thể cảm giác nhìn mờ, hình ảnh rung lắc, khó tập trung mắt vào một điểm, đặc biệt khi nhìn xa hoặc trong môi trường ánh sáng kém.
Rung giật nhãn cầu có thể xuất hiện bẩm sinh hoặc mắc phải do tổn thương thần kinh, bệnh lý mắt, rối loạn tiền đình hoặc một số bệnh toàn thân khác. Việc đi khám sớm sẽ giúp xác định nguyên nhân, phân loại rung giật nhãn cầu và xây dựng hướng điều trị, luyện tập thị giác hoặc can thiệp phù hợp.
Chấn thương vỡ nhãn cầu
Chấn thương vỡ nhãn cầu đòi hỏi phải cấp cứu nhãn khoa ngay lập tức, tránh ấn vào mắt, che chắn bảo vệ nhãn cầu và đưa người bệnh đến cơ sở chuyên khoa để được xử trí phẫu thuật kịp thời. Nếu chậm trễ thì nguy cơ nhiễm trùng nội nhãn, mất thị lực vĩnh viễn hoặc phải bỏ nhãn cầu là rất cao.
Vỡ nhãn cầu
Vỡ nhãn cầu là một trong các hình thái chấn thương mắt nặng nề nhất, xảy ra khi thành nhãn cầu bị rách hoặc thủng do lực tác động mạnh, vật sắc nhọn hoặc tai nạn nghiêm trọng. Rất nhiều người lo sợ vỡ nhãn cầu mắt có chữa được không. Tình trạng này làm mất tính toàn vẹn cấu trúc nhãn cầu, gây rò các môi trường trong mắt, tổn thương giác mạc, củng mạc, mống mắt, thủy tinh thể và thậm chí cả võng mạc.
Chấn thương đụng dập nhãn cầu
Chấn thương đụng dập nhãn cầu xảy ra khi một lực mạnh từ bên ngoài (như bóng, tai nạn sinh hoạt, lao động) tác động trực tiếp lên mắt nhưng không làm thủng thành nhãn cầu. Dù vậy cú va đập vẫn có thể gây tổn thương bên trong như xuất huyết tiền phòng, rách mống mắt, đứt dây chằng treo thủy tinh thể, rách võng mạc hoặc phù hoàng điểm dẫn tới đau nhức, mờ mắt, chớp sáng, ruồi bay hoặc giảm thị lực đột ngột. Sau chấn thương người bệnh nên đi khám chuyên khoa mắt sớm để bác sĩ kiểm tra kỹ toàn bộ nhãn cầu, phát hiện tổn thương ẩn và điều trị kịp thời, hạn chế biến chứng lâu dài.
Teo nhãn cầu
Teo nhãn cầu là tình trạng nhãn cầu co nhỏ, biến dạng và mất dần chức năng bình thường, thường xuất hiện như hậu quả của các bệnh lý mắt nặng hoặc chấn thương kéo dài, điều trị không đúng cách. Khi nhãn cầu bị teo thị lực thường suy giảm rất nặng hoặc mất hẳn, đồng thời gây ảnh hưởng rõ rệt đến thẩm mỹ gương mặt và tâm lý người bệnh.
Tình trạng này có thể phát triển sau viêm nội nhãn, chấn thương xuyên thủng, bong võng mạc kéo dài hoặc một số dị tật bẩm sinh. Trong nhiều trường hợp bác sĩ sẽ xem xét các phương án phục hình thẩm mỹ ổ mắt như lắp mắt giả để cải thiện diện mạo và hỗ trợ người bệnh tự tin hơn trong giao tiếp hằng ngày.
Xuất huyết kết mạc nhãn cầu
Xuất huyết kết mạc là tình trạng máu thoát ra dưới lớp kết mạc, lớp màng mỏng che phủ bề mặt nhãn cầu và mặt trong mi mắt, khiến lòng trắng mắt xuất hiện mảng đỏ như bị “đổ máu” cục bộ. Dù nhìn khá đáng sợ đa số trường hợp xuất huyết kết mạc lành tính, không gây đau và thường tự khỏi sau vài ngày đến khoảng hai tuần.
Một số yếu tố dễ làm xuất hiện xuất huyết kết mạc quanh nhãn cầu gồm ho, hắt hơi, rặn mạnh, chấn thương nhẹ, tăng huyết áp hoặc rối loạn đông máu. Tuy vậy nếu tình trạng xuất huyết kết mạc tái phát nhiều lần hoặc đi kèm đau mắt, nhìn mờ, người bệnh nên đi khám để bác sĩ tìm nguyên nhân và kiểm tra sức khỏe nhãn cầu nói chung.
Lời kết
Tin tức từ Mắt Việt đã chia sẻ về nhãn cầu, vị trí các bộ phận, công năng và cơ chế hoạt động của mắt. Khi hiểu rõ cấu tạo và chức năng của mắt, bạn sẽ chủ động hơn trong việc chăm sóc mắt đúng cách từ đó phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và giảm nguy cơ mắc bệnh về thị lực. Việc duy trì thói quen cách chăm sóc mắt khoa học giúp đôi mắt hoạt động ổn định, hỗ trợ não tiếp nhận và xử lý thông tin hiệu quả trong sinh hoạt hằng ngày.
