Ngứa mắt: 8 nguyên nhân và 6 cách giảm ngứa hiệu quả

Ngứa mắt là triệu chứng rất phổ biến - hầu hết ai cũng từng trải qua ít nhất một lần. Mắt bị ngứa có thể chỉ là phản ứng nhẹ với bụi, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của dị ứng, nhiễm trùng hoặc bệnh lý mắt cần điều trị. Vậy ngứa mắt có sao không? Nguyên nhân do đâu và khi nào cần gặp bác sĩ? Mắt Việt sẽ giúp bạn tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Ngứa mắt có sao không?

Ngứa mắt (hay mắt bị ngứa) là cảm giác khó chịu khiến bạn muốn dụi hoặc chà xát mắt liên tục. Theo Cleveland Clinic, ngứa mắt là một trong những lý do phổ biến nhất khiến người bệnh đến khám nhãn khoa.

Trong đa số trường hợp, ngứa mắt không nguy hiểm và có thể tự khỏi trong vài giờ đến vài ngày. Tuy nhiên, bạn cần lưu ý:

• Ngứa mắt kèm đau nhức, sưng đỏ, chảy mủ → có thể là nhiễm trùng

• Ngứa kéo dài trên 1 tuần không giảm → cần đi khám

• Ngứa mắt khiến thị lực giảm → cần gặp bác sĩ ngay

Quan trọng: Dù ngứa nhiều, hãy hạn chế dụi mắt vì thói quen này có thể gây trầy xước giác mạc, tăng nguy cơ nhiễm trùng và làm tình trạng nặng hơn.

Bảng tóm tắt: 8 nguyên nhân gây ngứa mắt

8 nguyên nhân khiến mắt bị ngứa

1. Dị ứng theo mùa (viêm kết mạc dị ứng theo mùa)

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây ngứa mắt. Theo Học viện Nhãn khoa Hoa Kỳ (AAO), dị ứng mắt ảnh hưởng đến khoảng 20% dân số.

Khi tiếp xúc với phấn hoa, cỏ hoặc bào tử nấm mốc, cơ thể giải phóng histamine — chất gây viêm khiến mắt ngứa, đỏ và chảy nước mắt.

Triệu chứng nhận biết:

• Ngứa cả hai mắt cùng lúc

• Kèm hắt hơi, sổ mũi, ngứa mũi

• Thường nặng hơn vào mùa xuân hoặc thời điểm có nhiều phấn hoa

• Mắt đỏ, sưng nhẹ, chảy nước mắt trong

Cách xử lý: Dùng thuốc nhỏ mắt kháng histamine, nước mắt nhân tạo, tránh ra ngoài khi nồng độ phấn hoa cao. Đeo kính mát khi ra đường giúp hạn chế phấn hoa tiếp xúc trực tiếp với mắt.

2. Dị ứng quanh năm (viêm kết mạc dị ứng mãn tính)

Khác với dị ứng theo mùa, loại dị ứng này xảy ra quanh năm do các tác nhân trong nhà như:

• Mạt bụi nhà (nguyên nhân hàng đầu)

• Lông chó, mèo và vật nuôi

• Nấm mốc trong phòng ẩm

• Gián và chất thải côn trùng

Triệu chứng nhận biết:

• Ngứa mắt dai dẳng, không theo mùa

• Mắt đỏ nhẹ, quầng thâm dưới mắt

• Thường nặng hơn khi ở trong nhà, đặc biệt phòng ngủ

Cách xử lý: Vệ sinh chăn ga gối thường xuyên, dùng máy lọc không khí, hạn chế thú cưng vào phòng ngủ. Nếu ngứa nặng, bác sĩ có thể kê thuốc kháng histamine đường uống (cetirizine, loratadine).

3. Khô mắt

Khô mắt xảy ra khi mắt không sản xuất đủ nước mắt hoặc nước mắt bốc hơi quá nhanh. Khi bề mặt mắt thiếu lớp màng ẩm bảo vệ, các đầu dây thần kinh bị kích thích, gây ra cảm giác ngứa, rát và cộm.

Đối tượng dễ bị khô mắt:

• Người trên 50 tuổi (tuyến lệ hoạt động kém hơn)

• Phụ nữ (do thay đổi hormone)

• Người làm việc với máy tính nhiều giờ

• Người sống trong môi trường điều hòa hoặc khô hanh

Triệu chứng nhận biết:

• Ngứa kèm rát, cộm như có cát trong mắt

• Mắt mỏi, nhạy cảm với ánh sáng

• Thị lực tạm thời mờ, cải thiện khi chớp mắt

Cách xử lý: Sử dụng nước mắt nhân tạo không chất bảo quản, chớp mắt thường xuyên khi dùng máy tính, bổ sung omega-3 trong chế độ ăn.

4. Mỏi mắt do màn hình (hội chứng thị giác màn hình)

Nhìn màn hình liên tục khiến tần suất chớp mắt giảm từ 15 - 20 lần/phút xuống còn 5 - 7 lần/phút, làm mắt khô và ngứa. Theo nghiên cứu, hơn 50% người làm việc văn phòng gặp phải hội chứng này.

Triệu chứng nhận biết:

• Ngứa mắt tăng dần cuối ngày làm việc

• Nhức đầu, mờ mắt khi nhìn gần

• Mỏi cổ, vai gáy kèm theo

Cách xử lý: Áp dụng quy tắc 20-20-20 (cứ 20 phút, nhìn xa 20 feet trong 20 giây). Điều chỉnh độ sáng màn hình phù hợp. Nếu bạn có tật khúc xạ, hãy đeo kính đúng số để giảm căng mắt.

5. Viêm bờ mi

Viêm bờ mi là tình trạng viêm ở mép mí mắt - nơi lông mi mọc. Nguyên nhân thường do vi khuẩn, tắc nghẽn tuyến dầu hoặc bệnh da (viêm da dầu, trứng cá đỏ).

Triệu chứng nhận biết:

• Ngứa ở bờ mi, gốc lông mi

• Mí mắt sưng đỏ, có vảy hoặc đóng mài

• Cảm giác bỏng rát, nhạy cảm ánh sáng

• Lông mi dễ rụng hoặc mọc lệch hướng

Cách xử lý: Chườm ấm mí mắt 5 - 10 phút/lần, vệ sinh bờ mi hàng ngày bằng dung dịch chuyên dụng. Trường hợp nặng, bác sĩ có thể kê thuốc kháng sinh nhỏ mắt hoặc mỡ tra mắt.

6. Viêm kết mạc (đau mắt đỏ)

Viêm kết mạc là tình trạng viêm lớp màng trong suốt phủ trên tròng trắng và mặt trong mí mắt. Nguyên nhân có thể do virus, vi khuẩn hoặc dị ứng.

Phân biệt theo nguyên nhân:

Cách xử lý: Viêm kết mạc do virus thường tự khỏi trong 7–14 ngày. Viêm do vi khuẩn cần thuốc kháng sinh theo chỉ định bác sĩ. Viêm do dị ứng cần thuốc kháng histamine. Trong mọi trường hợp, tránh dụi mắt và rửa tay thường xuyên.

7. Kính áp tròng

Đeo kính áp tròng không đúng cách là nguyên nhân phổ biến gây ngứa mắt, đặc biệt ở người trẻ. Các lý do thường gặp:

• Đeo quá thời gian khuyến nghị (hơn 8–10 tiếng/ngày)

• Không vệ sinh lens đúng cách

• Dị ứng với chất liệu hoặc dung dịch ngâm

• Lens bị rách, trầy xước

• Protein và lipid tích tụ trên bề mặt lens

Triệu chứng nhận biết:

• Ngứa tăng dần khi đeo lens, giảm khi tháo ra

• Cộm, khô, mắt đỏ

• Nhìn mờ qua lens

Cách xử lý: Tháo lens khi mắt ngứa, vệ sinh lens kỹ, thay lens đúng hạn. Cân nhắc chuyển sang lens ngày (dùng 1 lần) nếu thường xuyên bị ngứa. Nếu triệu chứng không giảm, hãy đến cửa hàng kính uy tín để kiểm tra lại.

8. Chất kích thích trong không khí

Các chất kích thích môi trường có thể gây ngứa mắt ngay cả ở người không bị dị ứng:

• Khói thuốc lá (nguyên nhân hàng đầu)

• Khói bụi ô nhiễm, khói xe

• Hóa chất tẩy rửa, nước hoa mạnh

• Nước bể bơi có clo

Triệu chứng nhận biết:

• Ngứa, rát mắt xuất hiện ngay khi tiếp xúc

• Chảy nước mắt nhiều

• Hết nhanh khi rời khỏi nguồn kích thích

Cách xử lý: Tránh nguồn kích thích, rửa mắt bằng nước muối sinh lý NaCl 0,9%, đeo kính bảo hộ hoặc kính mát khi ở môi trường nhiều khói bụi.

Triệu chứng thường đi kèm ngứa mắt

Ngứa mắt hiếm khi xuất hiện đơn lẻ. Tùy nguyên nhân, bạn có thể gặp thêm:

• Mắt đỏ, sung huyết - do mạch máu giãn khi mắt bị kích thích

• Chảy nước mắt - phản xạ bảo vệ của mắt

• Sưng mí mắt - thường gặp trong dị ứng hoặc nhiễm trùng

• Nhạy cảm với ánh sáng - phổ biến khi viêm kết mạc hoặc khô mắt nặng

• Tiết dịch hoặc ghèn - mủ vàng/xanh (vi khuẩn), dịch trong (virus/dị ứng)

• Mờ mắt tạm thời - do dịch tiết hoặc sưng giác mạc

Biến chứng nếu không xử lý đúng cách

Ngứa mắt tưởng chừng đơn giản nhưng nếu bỏ qua hoặc xử lý sai (đặc biệt là thói quen dụi mắt), có thể dẫn đến:

1. Trầy xước giác mạc - dụi mắt khi có dị vật có thể gây xước giác mạc, đau nhức dữ dội

2. Nhiễm trùng thứ phát - tay bẩn tiếp xúc với mắt đang viêm làm tình trạng nặng hơn

3. Giác mạc hình chóp (keratoconus) - dụi mắt mạnh và thường xuyên làm giác mạc biến dạng theo thời gian, ảnh hưởng thị lực nghiêm trọng

4. Viêm loét giác mạc - biến chứng nặng của nhiễm trùng không được điều trị

6 cách giảm ngứa mắt hiệu quả tại nhà

1. Chườm lạnh

Đặt khăn sạch nhúng nước lạnh hoặc túi đá bọc khăn lên mắt nhắm trong 10 - 15 phút. Nhiệt độ lạnh giúp co mạch máu, giảm sưng và giảm ngứa nhanh. Đây là biện pháp đơn giản nhất và hiệu quả tức thì, đặc biệt khi ngứa do dị ứng.

2. Nước mắt nhân tạo

Nước mắt nhân tạo giúp rửa trôi tác nhân gây dị ứng trên bề mặt mắt, đồng thời bổ sung độ ẩm cho mắt khô. Ưu tiên chọn loại không chứa chất bảo quản (preservative-free) để tránh kích ứng thêm.

Lưu ý: Nhỏ 1 - 2 giọt/lần, 3 - 4 lần/ngày hoặc khi cần. Không nhỏ quá 6 lần/ngày nếu dùng loại có chất bảo quản.

3. Rửa mắt bằng nước muối sinh lý

Dùng nước muối sinh lý NaCl 0,9% để rửa mắt khi tiếp xúc với bụi, khói hoặc hóa chất. Nước muối sinh lý giúp loại bỏ dị vật và chất kích thích mà không gây hại cho mắt.

4. Vệ sinh mí mắt

Với ngứa do viêm bờ mi, vệ sinh mí mắt hàng ngày rất quan trọng:

• Chườm ấm 5 - 10 phút để làm mềm vảy và thông tuyến dầu

• Dùng tăm bông hoặc gạc sạch lau nhẹ dọc bờ mi

• Có thể dùng dung dịch vệ sinh mi mắt chuyên dụng (baby shampoo pha loãng hoặc sản phẩm chuyên biệt)

5. Thuốc nhỏ mắt kháng histamine

Khi ngứa do dị ứng và chườm lạnh không đủ giảm, thuốc nhỏ mắt kháng histamine (ketotifen, olopatadine) giúp chặn phản ứng dị ứng tại mắt. Một số loại mua được không cần toa, nhưng nên tham khảo ý kiến dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng.

6. Đeo kính mát/kính bảo vệ

Kính mát không chỉ chống tia UV mà còn tạo lớp rào cản vật lý, ngăn phấn hoa, bụi và chất kích thích tiếp xúc trực tiếp với mắt. Đặc biệt hữu ích cho người bị dị ứng theo mùa. Chọn kính mát có gọng ôm sát mặt (wraparound) để bảo vệ tối đa.

Xem thêm các sản phẩm kính mát của Mắt Việt

Khi nào cần gặp bác sĩ nhãn khoa?

Hãy đặt lịch khám mắt nếu bạn gặp bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:

• Ngứa mắt kéo dài trên 1 tuần dù đã áp dụng các biện pháp tại nhà

• Ngứa kèm đau nhức dữ dội hoặc nhạy sáng mạnh

• Mắt chảy mủ vàng/xanh hoặc dịch tiết bất thường

• Thị lực giảm hoặc nhìn mờ không cải thiện

• Ngứa tái phát thường xuyên, ảnh hưởng đến sinh hoạt và công việc

• Ngứa mắt sau chấn thương hoặc tiếp xúc hóa chất

Nếu bạn ở khu vực TP.HCM, có thể đặt lịch kiểm tra mắt tại Mắt Việt để được tư vấn trực tiếp bởi đội ngũ chuyên viên.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Ngứa mắt có lây không?

Ngứa mắt do dị ứng, khô mắt hoặc kích thích thì không lây. Tuy nhiên, nếu ngứa mắt do viêm kết mạc virus hoặc vi khuẩn (đau mắt đỏ) thì rất dễ lây qua tiếp xúc tay, khăn mặt hoặc dùng chung vật dụng cá nhân.

Ngứa mắt có nên dụi mắt không?

Không nên dụi mắt khi ngứa. Dụi mắt có thể gây trầy xước giác mạc, đưa vi khuẩn từ tay vào mắt, và kích thích tế bào mast giải phóng thêm histamine — khiến ngứa nặng hơn. Thay vào đó, hãy chườm lạnh hoặc nhỏ nước mắt nhân tạo.

Ngứa mắt uống thuốc gì?

Thuốc kháng histamine đường uống (cetirizine, loratadine, fexofenadine) giúp giảm ngứa do dị ứng. Tuy nhiên, không nên tự ý dùng thuốc mà chưa biết rõ nguyên nhân. Hãy tham khảo bác sĩ hoặc dược sĩ để được tư vấn loại thuốc phù hợp.

Ngứa mắt ở trẻ em có nguy hiểm không?

Trẻ em bị ngứa mắt thường do dị ứng hoặc viêm kết mạc. Cần lưu ý vì trẻ thường dụi mắt nhiều, dễ gây nhiễm trùng thứ phát. Nếu trẻ ngứa mắt kèm sốt, mắt sưng đỏ hoặc chảy mủ, hãy đưa trẻ đi khám ngay.

Cách phòng ngừa ngứa mắt hiệu quả?

• Rửa tay thường xuyên, đặc biệt trước khi chạm vào mắt

• Vệ sinh chăn ga, gối, rèm cửa định kỳ để giảm mạt bụi

• Đeo kính mát khi ra ngoài trời nắng hoặc nhiều bụi

• Hạn chế đeo kính áp tròng quá lâu trong ngày

• Dùng máy tạo độ ẩm nếu phòng dùng điều hòa thường xuyên

• Bổ sung thực phẩm giàu omega-3 (cá hồi, hạt chia, quả óc chó)

Lời kết

Bài viết trên đây từ Mắt Việt đã cung cấp cho bạn cái nhìn tổng quan về tình trạng ngứa mắt bao gồm nguyên nhân, triệu chứng và các hướng xử lý phù hợp. Do ngứa mắt có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, nếu cảm giác khó chịu kéo dài hoặc tái phát thì bạn nên đến cơ sở y tế để được khám và chăm sóc kịp thời. Đừng quên theo dõi tin tức của Mắt Việt để duy trì thói quen cách chăm sóc mắt và bảo vệ mắt mỗi ngày để gìn giữ đôi mắt luôn sáng và khỏe nhé.