Mắt lé (mắt bị lé, mắt lệch) thường bị xem là vấn đề thẩm mỹ, nhưng thực tế tình trạng này còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực, làm mất cảm nhận chiều sâu và giảm khả năng quan sát không gian. Nếu không được phát hiện và điều trị mắt lé sớm, người bệnh dễ bị nhược thị, giảm phối hợp hai mắt và gặp nhiều rối loạn thị giác khác. Vậy mắt lé là gì, nguyên nhân do đâu và có thể điều trị khỏi hoàn toàn không? Cùng Mắt Việt tìm hiểu chi tiết qua bài viết sau.
Mắt lé là gì? Tình trạng mắt không thẳng hàng có nguy hiểm không
Mắt lé (mắt lác) là là tình trạng hai mắt không thẳng hàng với nhau khi nhìn vào một vật thể, tức là khi nhìn vào một vật thể, một mắt có thể hướng đúng, trong khi mắt còn lại lệch lên, xuống, sang trái hoặc phải. Điều này khiến hình ảnh truyền về não không đồng bộ, làm giảm khả năng phối hợp hai mắt và gây nhìn đôi.
Lé mắt có thể xuất hiện liên tục hoặc chỉ xảy ra từng lúc, đặc biệt khi mỏi mắt hoặc tập trung cao độ. Ở người bình thường, hai mắt hoạt động đồng bộ tạo nên hình ảnh duy nhất; còn ở người bị mắt lé, não phải “bỏ qua” tín hiệu của một mắt để tránh rối hình ảnh, lâu dần dẫn đến mắt bị nhược thị.
Mắt không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ khuôn mặt mà còn làm giảm khả năng nhìn nổi, giảm thị lực hai mắt và cản trở định hướng không gian cần phải theo dõi và điều trị.
Dấu hiệu nhận biết mắt bị lé ở trẻ và người lớn
Các dấu hiệu mắt lé dễ nhận biết gồm:
Hai mắt không thẳng hàng: một mắt nhìn thẳng, mắt còn lại lệch trục (vào trong, ra ngoài, lên hoặc xuống).
Thường xuyên nheo hoặc chớp mắt, đặc biệt khi mắt nhìn xa hoặc trong ánh sáng mạnh.
Cảm giác mắt song thị (nhìn đôi), vật thể bị nhân đôi hoặc mờ chồng hình.
Hai mắt không di chuyển đồng bộ, một mắt vận động chậm hơn.
Ở trẻ nhỏ, có biểu hiện nghiêng đầu, nhắm một mắt khi nhìn gần hoặc thiếu tập trung khi học.
Nếu không điều trị sớm, mắt lé (bệnh lác) có thể dẫn đến nhược thị vĩnh viễn, khó phục hồi dù đã chỉnh lại trục mắt bằng các cách điều trị.
Nguyên nhân gây lé: từ bẩm sinh đến tổn thương thần kinh
Mắt lé có thể do nhiều nguyên nhân, bao gồm tật khúc xạ, di truyền, tổn thương thần kinh hoặc bệnh lý bẩm sinh.
1. Lé bẩm sinh
Lé bẩm sinh là tình trạng hai mắt không nhìn thẳng hàng ngay từ khi mới sinh hoặc trong vài tháng đầu đời. Nguyên nhân thường liên quan đến cơ vận nhãn phát triển không đồng đều hoặc bất thường thần kinh trung ương.
Trẻ lé ở mắt bẩm sinh nếu không được phát hiện và điều trị sớm dễ suy giảm thị lực lâu dài. Phát hiện và điều trị lé ở mắt ở trẻ sớm giúp ngăn ngừa biến chứng.
2. Lé do tật khúc xạ
Các tật khúc xạ như cận thị, viễn thị, loạn thị là nguyên nhân phổ biến gây lé mắt. Khi ánh sáng không hội tụ đúng trên võng mạc, mắt phải điều tiết nhiều hơn, dẫn đến mất cân bằng giữa hai mắt. Trẻ viễn thị cao thường bị lé (lác) trong, trong khi một số người cận thị nặng dễ bị lé (lác) ngoài. Việc đeo kính đúng độ là bước quan trọng trong điều trị.
3. Yếu tố di truyền
Nếu trong gia đình có người mắt lé hoặc lé bẩm sinh, trẻ có nguy cơ mắt lé (lác) cao hơn. Bên cạnh đó, yếu tố di truyền có thể kết hợp với các tật ở mắt khiến tình trạng mắt lệch rõ rệt hơn.
4. Tổn thương dây thần kinh vận nhãn
Các dây thần kinh sọ điều khiển vận động mắt. Khi bị tổn thương (do chấn thương sọ não, khối u, viêm não, tai biến), cơ vận nhãn mất cân bằng gây lé ở mắt. Ở người lớn, đây là nguyên nhân thường gặp khiến mắt lác và gây song thị đột ngột cần phải điều trị ngay khi phát hiện.
Triệu chứng và ảnh hưởng của bệnh lé đến thị lực như nhược thị
Bệnh lé mắt không chỉ ảnh hưởng thẩm mỹ mà còn gây suy giảm chức năng thị giác:
Song thị (nhìn đôi): do hai mắt gửi hình ảnh lệch nhau.
Giảm thị lực: do não ức chế tín hiệu từ một mắt yếu hơn, dẫn đến nhiều hệ quả khác.
Mất cảm nhận chiều sâu: khiến người bệnh khó ước lượng khoảng cách.
Mỏi mắt, đau đầu, giảm tập trung.
Ở người lớn, nếu lé mắt xuất hiện đột ngột kèm song thị, cần đi khám và điều trị ngay tại bệnh viện chuyên khoa mắt để loại trừ các nguyên nhân thần kinh nguy hiểm như đột quỵ hoặc liệt dây thần kinh vận nhãn.
Mắt lé có chữa được không? Các phương pháp điều trị mắt hiệu quả
Mắt lé hoàn toàn có thể điều trị được nếu phát hiện sớm và can thiệp đúng phương pháp. Tùy vào nguyên nhân, mức độ lệch và độ tuổi, bác sĩ sẽ chọn cách phù hợp.
1. Chữa mắt lé ở trẻ em
Trẻ em là nhóm dễ điều trị nhất vì thị lực và cơ mắt còn linh hoạt. Các phương pháp bao gồm:
Đeo kính chỉnh tật khúc xạ: giúp cân bằng điều tiết và giảm lệch trục mắt.
Bịt mắt: che mắt lành để kích thích mắt hoạt động.
Tập mắt tại nhà điều trị lé mắt: sử dụng các bài tập hội tụ như Pencil Push-up, Brock String, giúp hai mắt phối hợp tốt hơn.
Phẫu thuật chỉnh lác: thực hiện khi các phương pháp khác không đủ hiệu quả, phẫu thuật sẽ giúp đưa mắt về đúng trục thẳng hàng.
Tình trạng điều trị lé mắt ở trẻ càng sớm càng giúp thị lực hai mắt phục hồi tốt hơn.
2. Chữa mắt lé ở người lớn
Ở người lớn, lé mắt thường ảnh hưởng đến thị lực và thẩm mỹ. Các phương pháp điều trị gồm:
Kính lăng kính: phương pháp điều trị này dùng cho trường hợp mắt lé nhẹ, giúp hình ảnh hai mắt trùng nhau.
Bài tập điều tiết trị lác: hỗ trợ phối hợp hai mắt.
Tiêm Botox: làm giãn cơ tạm thời để cân bằng trục mắt.
Phẫu thuật trị lé ở mắt: hiệu quả nhất khi các tật về mắt rõ rệt. Ca phẫu thuật kéo dài 20–40 phút, người bệnh có thể về trong ngày và hồi phục sau 1–2 tuần.
Sau điều trị, cần tái khám định kỳ để đảm bảo mắt không lệch lại và duy trì thị lực ổn định.
Chi phí phẫu thuật mắt lé và nơi điều trị uy tín
Chi phí phẫu thuật mắt lé/ điều trị lé ở mắt (không tính tiền thuốc) tại Việt Nam dao động khoảng:
3–5 triệu đồng/mắt tại bệnh viện công lập
20–50 triệu đồng/mắt tại bệnh viện tư nhân hoặc các trung tâm Y tế làm dịch vụ hoặc quốc tế, tùy mức độ và kỹ thuật phẫu.
Người bệnh nên chọn bệnh viện chuyên khoa mắt uy tín để được tư vấn phẫu thuật mắt, điều trị mắt và phục hồi mắt đúng quy trình và sử dụng thuốc hiệu quả.
Cách phòng ngừa và chăm sóc sau điều trị lé mắt
Khám mắt định kỳ: phát hiện sớm tật khúc xạ và mắt lé tiềm ẩn.
Đeo kính đúng độ: không tự ý thay đổi số kính để bảo vệ mắt.
Tập luyện mắt mỗi ngày: duy trì các bài trị mắt đơn giản 10 phút/ngày.
Bảo vệ mắt: tránh đọc trong ánh sáng yếu, ngủ đủ giấc, ăn nhiều thực phẩm giàu vitamin A, lutein và omega-3 để tốt cho mắt.
Tái khám sau phẫu thuật: để kiểm tra khả năng vận động của mắt và tránh tái phát lé mắt.
Câu hỏi thường gặp về mắt lé (mắt lác)
1. Mắt lé có tự khỏi không? Cách chữa mắt lé nhẹ?
Không. Tình trạng mắt lé không thể tự khỏi, đặc biệt ở trẻ em, nếu không can thiệp và trị mắt sớm.
2. Khi nào cần phẫu thuật mắt lé?
Khi mắt lệch rõ rệt, bài tập và kính không còn hiệu quả, hoặc gây song thị, bác sĩ sẽ chỉ định điều trị bằng phẫu thuật chỉnh lé cho mắt.
3. Trẻ bị mắt lé nên khám ở đâu?
Nên khám mắt và điều trị bệnh mắt tại bệnh viện chuyên khoa mắt để được hỗ trợ xác định nguyên nhân tật khúc xạ, thần kinh hay bẩm sinh. Việc trị lác mắt ở trẻ càng sớm càng mang lại kết quả tốt.
Lời kết
Mắt lé (mắt lác) không chỉ là vấn đề thẩm mỹ mà còn ảnh hưởng lớn đến thị lực và khả năng quan sát không gian. Phát hiện sớm, điều trị đúng cách và theo dõi định kỳ tại Mắt Việt giúp cải thiện rõ rệt khả năng nhìn và phòng ngừa biến chứng nhược thị. Hãy chủ động khám và trị mắt khi có dấu hiệu mắt lệch, nhìn đôi hoặc mỏi mắt kéo dài để bảo vệ đôi mắt sáng khỏe cho bản thân và gia đình.
