Kính cho người mù màu là một trong những giải pháp hỗ trợ được nhắc đến nhiều trong những năm gần đây. Nhưng không phải ai cũng hiểu rõ cơ chế, hiệu quả thực tế và cách chọn sao cho phù hợp. Mắt Việt sẽ cùng bạn tìm hiểu chi tiết về các dòng kính cho người mù màu phổ biến, mức giá tham khảo, những giới hạn còn tồn tại cũng như các tiêu chí quan trọng cần cân nhắc trước khi quyết định sử dụng.
Kính mù màu là gì?
Kính mù màu là loại kính được thiết kế riêng cho người bị rối loạn sắc giác, với lớp tròng có bộ lọc quang học đặc biệt giúp tăng độ tương phản giữa những màu thường bị nhầm lẫn. Khác với kính cận hay kính loạn, kính mù màu không chỉnh tật khúc xạ mà hỗ trợ khả năng phân biệt màu sắc phần nào.
Điều quan trọng là kính cho người mù màu không chữa khỏi mù màu, mà chỉ giúp một số người nhận dạng được rõ hơn một số nhóm màu trong điều kiện ánh sáng phù hợp. Mức độ cải thiện khác nhau tùy loại rối loạn sắc giác, cấu trúc mắt và kỳ vọng của từng người.
Các loại mù màu thường gặp
Hiểu mình thuộc nhóm mù màu nào là bước đầu tiên để chọn kính cho người mù màu đúng, vì mỗi loại tròng lọc được thiết kế cho một kiểu rối loạn khác nhau:
Mù màu đỏ - lục (protan & deutan): phổ biến nhất, người bệnh khó phân biệt giữa đỏ và xanh lá. Đa số kính lọc màu trên thị trường (EnChroma, Pilestone…) tập trung hỗ trợ nhóm này.
Mù màu xanh - vàng (tritan): hiếm hơn, khó phân biệt xanh dương với xanh lá, vàng với hồng. Lựa chọn tròng hỗ trợ ít hơn.
Mù màu toàn phần (achromatopsia): rất hiếm, gần như chỉ thấy được sắc độ đen - trắng - xám. Kính lọc màu hầu như không cải thiện được nhóm này.
Phần lớn trường hợp mù màu là bẩm sinh, di truyền và không tiến triển nặng thêm theo thời gian.
Cơ chế hoạt động của kính lọc màu
Tròng kính cho người mù màu được phủ, nhúng một hoặc nhiều lớp lọc quang học sẽ có nhiệm vụ:
- Cắt bớt một số bước sóng nơi phổ màu của hai nhóm màu bị nhầm (thường là vùng giao nhau giữa đỏ-lục).
- Nhờ vậy khoảng cách “quang phổ” giữa hai màu này lớn hơn, mắt và não dễ phân biệt hơn.
Tuy nhiên:
- Kính cho người mù màu không tạo ra tế bào nón mới hay sửa gen, nên không “trả lại” thị giác màu như người bình thường.
- Hiệu quả phụ thuộc rất nhiều vào loại rối loạn (protan, deutan, tritan,...), độ nặng, ánh sáng môi trường. Có người thấy cải thiện rõ, có người gần như không khác biệt.
Các loại kính mù màu phổ biến hiện nay
Trên thị trường quốc tế và Việt Nam hiện có một số dòng kính cho người mù màu được nhắc đến nhiều:
EnChroma (Mỹ)
Thương hiệu kính mù màu nổi tiếng, phát triển tròng kính lọc màu dựa trên công nghệ lọc quang học “multinotch”. Có nhiều dòng dùng ngoài trời, trong nhà, kết hợp độ cận hoặc viễn.
EnChroma chủ yếu nhắm đến người mù màu đỏ-lục mức nhẹ đến trung bình, không phải ai đeo cũng thấy hiệu quả như quảng cáo.
Pilestone (Anh)
Pilestone cung cấp nhiều dòng tròng kính cho người mù màu, phân chia theo loại rối loạn và mức độ nặng nhẹ. Tập trung vào tăng tương phản màu, dùng được trong nhiều bối cảnh (ra ngoài, làm việc văn phòng,...). Một số người đánh giá Pilestone cho cảm giác “thật màu” hơn, số khác lại hợp với EnChroma hơn.
Colorlite (Hungary)
Colorlite là hệ thống kính mù màu đến từ Châu Âu, sử dụng tròng kính nhuộm màu đặc trưng để tăng phân tách màu đối với từng kiểu mù màu. Thường đi kèm quy trình test chuyên sâu trước khi chọn tròng để cá nhân hóa cho từng bệnh nhân.
Áp tròng ChromaGen
ChromaGen là giải pháp kính áp tròng mù màu, mỗi mắt gắn một tròng nhuộm màu khác nhau để tạo chênh lệch quang phổ giữa hai mắt.
Cơ chế này giúp não có thêm “manh mối” để phân biệt màu, nhưng cảm giác đeo có thể lạ, cần thời gian thích nghi và phải được bác sĩ theo dõi sát. Như các loại kính cho người mù màu khác, ChromaGen hỗ trợ phân biệt màu, không chữa khỏi bệnh.
Cách kiểm tra (test) mù màu trước khi chọn kính
Trước khi bỏ tiền mua kính cho người mù màu, bạn nên xác định chính xác mình bị loại nào và mức độ ra sao - vì chọn sai loại tròng thì gần như không có tác dụng.
Test nhanh tại nhà: dùng bảng Ishihara (các vòng tròn nhiều chấm màu) hoặc app kiểm tra sắc giác miễn phí trên điện thoại để có kết quả tham khảo ban đầu.
Kiểm tra chuẩn: đến cơ sở mắt uy tín để được đo sắc giác và tư vấn. Kết quả này mới đủ tin cậy để quyết định loại tròng phù hợp.
Lưu ý: app/bảng test online chỉ mang tính sàng lọc, có thể sai lệch do màn hình và ánh sáng.
Kính mù màu có thực sự hiệu quả?
Hiệu quả của kính mù màu là chủ đề gây tranh luận khá nhiều:
- Một số nghiên cứu và phản hồi người dùng cho thấy kính cho người mù màu có thể cải thiện khả năng phân biệt màu ở một số người, nhất là phân biệt đỏ-lục trong điều kiện ánh sáng tốt.
- Ngược lại có nghiên cứu cho rằng EnChroma không làm thay đổi rõ rệt kết quả test mù màu tiêu chuẩn ở tất cả người dùng và cảm giác “thế giới rực rỡ” phần nào mang tính chủ quan.
Vì vậy khi cân nhắc kính dành cho người mù màu thì bạn nên:
- Xem đây là công cụ hỗ trợ, không phải “phép màu” chữa bệnh.
- Thử trực tiếp trước khi mua, vì hiệu quả rất khác nhau giữa từng người.
- Chọn nơi uy tín, có tư vấn nhãn khoa, tránh mua kính mù màu chỉ dựa trên quảng cáo online hoặc video “reaction”.
Câu hỏi thường gặp
Mắt Việt sẽ giải đáp những thắc mắc nhiều người quan tâm nhất về kính dành cho người mù màu như chi phí, hiệu quả, khả năng “chữa bệnh” và việc dùng kính cho người lớn lẫn trẻ em.
Kính mù màu giá bao nhiêu là hợp lý?
Kính EnChroma, Pilestone, Colorlite,... thường từ vài triệu đến hơn hai chục triệu nếu đặt về Việt Nam, tùy mẫu và tròng có độ hay không. Nên cân nhắc hiệu quả thực tế sau khi thử và tần suất sử dụng trước khi quyết định.
Đeo kính mù màu có chữa khỏi bệnh mù màu không?
Không. Kính cho người mù màu chỉ tăng tương phản màu khi đeo, tháo kính ra mắt vẫn mù màu như cũ.
Người mù màu đeo kính EnChroma có thi bằng lái xe được không?
Kính mù màu có thể giúp nhìn đèn rõ màu hơn, nhưng tiêu chuẩn cấp bằng lái còn phụ thuộc thị lực, trường nhìn và quy định địa phương.
Trẻ em mù màu có nên đeo kính lọc màu sớm không?
Trẻ có thể dùng kính mù màu nếu đã được chẩn đoán rõ và có nhu cầu cụ thể, nhưng quan trọng hơn là điều chỉnh môi trường học, tài liệu, bài kiểm tra để không phụ thuộc hoàn toàn vào màu sắc.
Lời kết
Mắt Việt hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu rõ kính cho người mù màu là gì, cách hoạt động và những giới hạn khi sử dụng. Đây là giải pháp hỗ trợ phân biệt màu tốt hơn chứ không chữa khỏi mù màu, vì vậy bạn nên khám chuyên khoa, hiểu rõ tình trạng của mình, thử kính trước khi mua. Đừng quên theo dõi Mắt Việt để cập nhật những tin tức về cách chăm sóc mắt hiệu quả.
