Mắt là giác quan quan trọng giúp chúng ta nhìn và định hướng trong không gian, nên cấu tạo của mắt rất tinh vi với nhiều bộ phận như giác mạc, thuỷ tinh thể, võng mạc. Trong đó giác mạc là “cửa sổ” trong suốt phía trước nhãn cầu, vừa bảo vệ mắt vừa góp phần hội tụ ánh sáng để tạo hình ảnh rõ nét. Bài viết này Mắt Việt sẽ giúp bạn hiểu rõ giác mạc là gì, cấu tạo, chức năng vá cách chăm sóc để giữ đôi mắt luôn khoẻ mạnh.
Tìm hiểu về giác mạc
Mắt Việt sẽ giúp bạn hiểu giác mạc là gì, nằm ở đâu và vì sao lớp màng trong suốt này quan trọng với thị lực. Chỉ một tổn thương nhỏ trên giác mạc cũng có thể làm mắt đau, chói và mờ.
Giác mạc là gì?
Khi tìm hiểu giác mạc là gì, bạn có thể hình dung đây là lớp màng trong suốt ở phía trước nhãn cầu, thuộc một phần lớp vỏ nhãn cầu và tương ứng với vị trí “tròng đen” của mắt. Về giải phẫu các tài liệu nhãn khoa mô tả đây là màng ngoài cùng chiếm khoảng 1/5 diện tích trước vỏ nhãn cầu.
Được cấu tạo bởi 5 lớp và đảm nhiệm hai chức năng chính là bảo vệ nhãn cầu, đồng thời kiểm soát và giúp ánh sáng hội tụ đi vào mắt. Ở người bình thương giác mạc trong suốt, có độ cong lồi ra trước mặt kính đồng hồ, với mặt trước lồi, mặt sau lõm và đường kính thay đổi theo lứa tuổi, khoảng 10mm ở trẻ sơ sinh và khoảng 11-11,5mm khi trưởng thành.
Chức năng của giác mạc
Sau khi hiểu giác mạc là gì việc nắm được chức năng của giác mạc, giúp bạn thấy rõ vì sao mọi tổn thương ở vùng này đều cần được quan tâm. Giác mạc đảm nhiệm các chức năng chính:
- Khúc xạ ánh sáng: Giác mạc chiếm khoảng 2/3 tổng công suất khúc xạ của mắt, giúp hội tụ tia sáng lên võng mạc để tạo hình ảnh rõ nét.
- Bảo vệ cấu trúc nội nhãn: Là “lá chắn” đầu tiên, giác mạc giúp ngăn bụi bẩn, vi khuẩn, hoá chất và nhiều tác nhân ngoại lai xâm nhập vào bên trong mắt.
- Duy trì sự thẩm mỹ vùng mắt: Bề mặt giác mạc trong, nhẵn và liên tục cùng với kết mạc, củng mạc giúp mắt có vẻ ngoài sáng, trong và linh hoạt.
Như vậy khi đặt câu hỏi giác mạc là gì, không chỉ dừng lại ở khái niệm giải phẫu đơn thuần. Bạn cần hiểu đây là cấu túc vừa mang tính quang học, vừa mang tính bảo vệ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thị lực hằng ngày.
Cấu tạo của giác mạc
Để hiểu sâu hơn giác mạc là gì, cần xem xét cấu tạo nhiều lớp tinh vi của nó. Giác mạc gồm các lớp chính:
- Biểu mô giác mạc: Lớp ngoài cùng tiếp xúc với môi trường có khả năng tái tạo nhanh, giúp bảo vệ mắt trước các tác nhân cơ học, hoá học và sinh học.
- Màng Bowman: Lớp máng mỏng ngay dưới biểu mô, giúp củng cố độ bền vững của bề mặt giác mạc.
- Nhu mô (stroma): Chiếm phần lớn bề dày giác mạc cấu tạo chủ yếu từ các sợi collagen sắp xếp có trật tự, quyết định độ trong suốt và độ vững chắc của giác mạc.
- Màng Descemet: Lớp màng đàn hồi, bền chắc đóng vai trò như màng đáy của nội mô giác mạc.
- Nội mô giác mạc: Lớp tế bào đơn ở phía trong tiếp giáp tiền phòng có chức năng bơm, hút dịch, giữ cho giác mạc luôn trong suốt bằng cách kiểm soát lượng nước trong nhu mô.
Các thông tin này giúp trả lời đầy đủ hơn cho câu hỏi giác mạc là gì ở cả góc độ cấu trúc và vai trò sinh lý. Bất cứ tổn thương nào làm thay đổi cấu trúc một hoặc nhiều lớp giác mạc đều có thể dẫn đến rối loạn khúc xạ, mờ đục giác mạc hoặc thậm chí mất thị lực.
Một số bệnh lý thường gặp tại giác mạc
Khi đã hiểu giác mạc là gì, bạn cũng nên biết các bệnh thường gặp như viêm, rách, xước, khô hay thoái hoá giác mạc. Mắt Việt sẽ tóm tắt các bệnh chính và triệu chứng để bạn kịp thời đi khám.
Viêm giác mạc
Khi đã hiểu giác mạc là gì, bạn sẽ dễ nhận ra viêm giác mạc là tình trạng lớp giác mạc bị viêm do nhiễm khuẩn, virus, nấm, ký sinh trùng do chấn thương, khô mắt, đeo kính áp tròng không đúng cách.
Người bệnh thường có triệu chứng đau nhức, đỏ mắt, sợ ánh sáng, chảy nước mắt nhiều và nhìn mờ. Viêm giác mạc cần được chuẩn đoán và điều trị sớm vì có thể tiến triển thành loét giác mạc, sẹo giác mạc gây giảm thị lực lâu dài.
Rách giác mạc
Rách giác mạc là tổn thương toàn bộ hoặc một phần bề dày giác mạc do chấn thương sắc nhọn, dị vật tốc độ cao, tai nạn lao động hoặc tai nạn sinh hoạt. Dấu hiệu thường gặp gồm đau nhức dữ dội, mắt đỏ, chảy nước mắt, sợ ánh sáng và thị lực giảm rõ rệt.
Trong ca nặng có thể thấy thay đổi hình dạng nhãn cầu, thuỷ dịch rỏ rỉ vì giác mạc là “cửa ngõ” bảo vệ nội nhãn. Nên rách giác mạc luôn được xem là cấp cứu nhãn khoa, cần sơ cứu đúng và phẫu thuật khâu kịp thời để bảo tồn mắt.
Xước giác mạc
Xước giác mạc là tổn thương nông ở lớp biểu mô giác mạc thường do móng tay, dị vật nhỏ, giấy hoặc kính áp tròng gây nên. Người bệnh có cảm giác cộm như có dị vật, đau rát, chảy nước mắt, khó mở mắt và sợ ánh sáng nhưng thường ít nguy hiểm hơn rách giác mạc nếu được chăm sóc đúng. Khi đã hiểu giác mạc là gì và cấu tạo gồm nhiều lớp, có thể thấy xước giác mạc chủ yếu ảnh hưởng lớp ngoài cùng, song vẫn cần được điều trị để tránh nhiễm trùng và sẹo.
Khô giác mạc
Khô giác mạc thường liên quan đến khô mắt, khi màng phim nước mắt không đủ hoặc chất lượng kém khiến bề mặt giác mạc mất độ trơn láng, dễ kích ứng và tổn thương. Triệu chứng hay gặp gồm cộm, rát, cảm giác khô, mỏi, nhìn mờ thoáng qua hoặc khi làm việc lâu trước màn hình.
Khi đã nắm được giác mạc là gì và vai trò của màng phim nước mắt trong việc duy trì bề mặt quang học. Các bạn sẽ hiểu vì sao khô giác mạc kéo dài dễ dẫn đến viêm, tróc biểu mô và tăng nguy cơ nhiễm trùng.
Xuất huyết giác mạc
Xuất huyết giác mạc là tình trạng hiếm gặp hơn so với xuất huyết kết mạc, nhưng có thể xảy ra khi có chấn thương nặng, phẫu thuật. Người bệnh có thể thấy mờ, đau nhức, vùng giác mạc mất độ trong suốt, đôi khi kèm các tổn thương nội nhãn khác.
Vì giác mạc đã được xác định là mô không mạch máu trung tâm, xuất huyết thường liên quan đến vùng rìa hoặc tổn thương lan từ cấu trúc lân cận, cần được khám chuyên khoa để xác định nguyên nhân và xử trí.
Thoái hoá giác mạc
Thoái hoá giác mạc là nhóm bệnh lý trong đó cấu trúc giác mạc dần bị biến đổi, mỏng, lồi hoặc lắng đọng bất thường, điển hình như giác mạc chóp, thoái hoá rìa trong suốt,... Các bệnh này có thể gây loạn thị không đều, giảm thị lực, mờ méo hình ảnh và tăng nhạy cảm với ánh sáng.
Khi trả lời giác mạc là gì ở góc độ bệnh lý, thoái hoá giác mạc cho thấy đây là cấu trúc rất nhạy cảm với nhưng thay đổi vi mô, đòi hỏi theo dõi lâu dài và đôi khi cần can thiệp như kính đặc biệt hoặc ghép giác mạc.
Phẫu thuật ghép giác mạc là gì?
Trong nhiều trường hợp bệnh lý giác mạc gây mất trong suốt nặng, sẹo sâu, thoái hoá tiến triển hoặc thủng giác mạc, bác sĩ có thể chỉ định ghép giác mạc. Ghép giác mạc là gì? Đây là phẫu thuật thay thế một phần hoặc toàn bộ giác mạc bệnh bằng giác mạc hiến tặng khoẻ mạnh, nhằm khôi phục độ trong suốt và cải thiện thị lực cho người bệnh.
Có nhiều kỹ thuật ghép giác mạc khác nhau như ghép xuyên, ghép từng phần, tuỳ thuộc loại tổn thương và lớp giác mạc bị ảnh hưởng. Khi hiểu giác mạc là gì và cấu tạo từng lớp, bác sĩ sẽ lựa chọn kỹ thuật ghép phù hợp để bảo tồn tối đa mô lành, giảm nguy cơ thải ghép và rút ngắn thời gian hồi phục. Sau ghép người bệnh cần dùng thuốc chống viêm, chống thải ghép, tái khám định kỳ và bảo vệ mắt cẩn thận để giác mạc ghép thích nghi tốt.
Lời kết
Bài viết trên Mắt Việt đã cung cấp tin tức cái nhìn tổng quan về giác mạc và giải đáp rõ ràng câu hỏi ”giác mạc là gì?”. Hy vọng những thông tin này hữu ích, giúp bạn hiểu tốt hơn vai trò khúc xạ và bảo vệ của giác mạc đối với đôi mắt. Dù giữ vai trò quan trọng trong việc tạo nên đôi mắt sáng trong, giác mạc cũng rất dễ bị tổn thương bởi viêm, chấn thương, thoái hoá và nhiều bệnh lý khác nên cần được cách chăm sóc mắt và bảo vệ mắt đúng cách.
