Chấn thương đụng dập nhãn cầu có thể gây tổn thương sâu cho các cấu trúc quan trọng trong mắt, nếu không được cấp cứu kịp thời rất dễ dẫn tới suy giảm hoặc mất thị lực vĩnh viễn. Ngay cả khi được can thiệp sớm, điều trị chủ yếu cũng chỉ giúp bảo tồn phần thị lực còn lại và người bệnh vẫn có nguy cơ phải đối mặt với nhiều di chứng lâu dài. Bạn có thể tham khảo chi tiết hơn về chấn thương đụng dập nhãn cầu trong bài viết của Mắt Việt để hiểu rõ cách nhận biết và xử trí đúng.
Chấn thương đụng dập nhãn cầu là gì?
Chấn thương đụng dập nhãn cầu là tình trạng mắt bị tổn thương khi chịu tác động của một lực mạnh, đột ngột từ bên ngoài (như va đập, bị vật blunt force bắn trúng) nhưng không có vết thương hở xuyên thấu vào nhãn cầu. Lực va chạm gây biến dạng tạm thời nhãn cầu, khiến các cấu trúc bên trong như giác mạc, mống mắt, thể thủy tinh, dịch kính, võng mạc, thần kinh thị giác… có thể bị rách, dập, xuất huyết hoặc bong tách. Chấn thương đụng dập nhãn cầu nếu không được chẩn đoán và điều trị đúng dễ dẫn đến biến chứng lâu dài, thậm chí mất thị lực.
Chấn thương đụng dập nhãn cầu phần trước
Ở phần trước mắt thì chấn thương đụng dập nhãn cầu có thể gây:
- Xuất huyết dưới kết mạc, phù nề kết mạc.
- Trầy xước, phù giác mạc, đục giác mạc khu trú.
- Xuất huyết tiền phòng (máu ở trong tiền phòng).
- Tổn thương mống mắt, giãn đồng tử, rách chân mống mắt, lệch đồng tử.
Những tổn thương này thường khiến mắt đỏ, đau, nhìn mờ, sợ ánh sáng và có thể là dấu hiệu cảnh báo chấn thương đụng dập nhãn cầu nặng hơn ở sâu phía sau.
Chấn thương đụng dập nhãn cầu phần sau
Ở phần sau thì chấn thương đụng dập nhãn cầu có thể gây:
- Xuất huyết dịch kính hay bong dịch kính sau.
- Dập võng mạc, phù võng mạc, vết rách võng mạc, bong võng mạc.
- Tổn thương thần kinh thị giác, tăng nhãn áp sau chấn thương.
Các tổn thương này thường làm bệnh nhân thấy chớp sáng, ruồi bay, vùng tối trong trường nhìn hoặc giảm thị lực rõ rệt sau chấn thương đụng dập nhãn cầu.
Dấu hiệu nhận biết chấn thương đụng dập nhãn cầu
Chấn thương đụng dập nhãn cầu thường có tiền sử bị va đập vùng mắt, mặt sau đó xuất hiện:
- Đau nhức mắt, khó mở mắt, cảm giác cộm, xốn.
- Mắt đỏ, sưng mi, bầm tím quanh hốc mắt.
- Nhìn mờ, thấy đốm đen, “ruồi bay”, vùng nhìn tối hoặc méo hình.
- Nhạy cảm với ánh sáng hay chảy nước mắt nhiều.
- Đồng tử to hay nhỏ bất thường, méo dạng hoặc phản xạ với ánh sáng kém.
Nếu sau một chấn thương mắt mà xuất hiện các dấu hiệu trên, cần nghĩ tới khả năng chấn thương đụng dập nhãn cầu và đi khám chuyên khoa càng sớm càng tốt.
Nguyên nhân gây chấn thương đụng dập nhãn cầu
Một số nguyên nhân thường gặp của chấn thương đụng dập nhãn cầu gồm:
- Tai nạn giao thông (đặc biệt xe máy, xe đạp điện) khi không đội mũ, đeo kính bảo vệ.
- Tai nạn lao động: Bị dụng cụ, kim loại, gỗ, đá,... đập hoặc bắn vào mắt.
- Tai nạn sinh hoạt: Té ngã đập mặt vào cạnh bàn, tay nắm cửa, đồ vật cứng.
- Tai nạn thể thao, va chạm trong các môn có bóng hoặc đối kháng.
- Bạo lực, đánh nhau gây chấn thương vùng hốc mắt.
Dù nguyên nhân gì thì chấn thương đụng dập nhãn cầu đều có nguy cơ gây tổn thương sâu bên trong mắt nên không nên xem nhẹ.
Cách xử trí tại chỗ (trong thời gian chờ đi khám)
Xử trí ban đầu đúng cách sẽ giúp giảm nguy cơ làm nặng thêm chấn thương đụng dập nhãn cầu:
- Giữ bình tĩnh, trấn an người bị chấn thương, hạn chế cử động mạnh, không dụi mắt.
- Không tự ý nhỏ thuốc, đắp lá, chườm nóng hay băng ép chặt lên mắt.
- Có thể chườm lạnh nhẹ quanh vùng mắt (không đè trực tiếp lên nhãn cầu) để giảm sưng đau nếu không nghi ngờ vỡ nhãn cầu.
- Dùng băng, gạc sạch hoặc vật che mắt cứng (cốc giấy sạch) che bảo vệ mắt khỏi va chạm thêm trong lúc di chuyển.
- Đưa người bệnh tới cơ sở y tế có chuyên khoa mắt trong thời gian sớm nhất để được khám và chẩn đoán hình ảnh (siêu âm, CT nếu cần).
Không nên tự đánh giá “nhìn vẫn được nên không sao”, vì nhiều tổn thương do chấn thương đụng dập nhãn cầu có thể tiến triển âm thầm và gây biến chứng muộn.
Biến chứng nguy hiểm của chấn thương đụng dập nhãn cầu
Nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách, chấn thương đụng dập nhãn cầu có thể dẫn tới nhiều biến chứng nặng:
- Sẹo giác mạc, đục giác mạc, giảm thị lực lâu dài.
- Glôcôm sau chấn thương (tăng nhãn áp) do tổn thương vùng góc tiền phòng, có thể gây teo thần kinh thị giác.
- Đục thể thủy tinh chấn thương, lệch thể thủy tinh.
- Dập hoặc bong võng mạc, xuất huyết dịch kính kéo dài, nguy cơ mù lòa.
- Trong trường hợp nặng hơn, chấn thương đụng dập nhãn cầu có thể đi kèm rách hoặc vỡ nhãn cầu khi đó nguy cơ mất nhãn cầu càng cao.
Vì vậy mọi trường hợp chấn thương đụng dập nhãn cầu đều cần được xem là cấp cứu nhãn khoa và theo dõi sát sau điều trị để phát hiện biến chứng muộn.
Lời kết
Bài viết trên Mắt Việt đã cung cấp cho bạn tổng quan về chấn thương đụng dập nhãn cầu và mức độ nguy hiểm của tình trạng này. Đây là dạng tổn thương mắt nặng có thể để lại hậu quả lâu dài cho thị lực nếu người bệnh chủ quan hoặc xử trí ban đầu không đúng cách. Việc nhận diện sớm dấu hiệu, sơ cứu đúng và nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở chuyên khoa mắt là yếu tố then chốt giúp hạn chế biến chứng nặng nề do chấn thương đụng dập nhãn cầu. Đừng quên theo dõi tin tức từ Mắt Việt để cập nhật sớm nhất những cách chăm sóc mắt khoa học, an toàn và hiệu quả.
