Các tật khúc xạ như cận thị, lão thị, viễn thị và loạn thị rất phổ biến, nhưng nhiều người vẫn dễ nhầm lẫn giữa chúng, dẫn đến việc tự suy đoán và điều chỉnh không đúng. Hiểu rõ cơ chế, dấu hiệu nhận biết của từng tật, cũng như cách phân biệt viễn thị là gì, viễn thị và loạn thị, viễn thị và lão thị, cận thị và viễn thị sẽ giúp bạn chọn lựa phương án khám - điều trị phù hợp, hạn chế biến chứng và bảo vệ thị lực lâu dài.
Viễn thị là sao?
Viễn thị là tật khúc xạ trong đó trục trước - sau của nhãn cầu ngắn hơn bình thường hoặc giác mạc, thuỷ tinh thể quá phẳng, khiến tia sáng đi vào mắt không hội tụ đúng trên võng mạc mà hội tụ ở phía sau võng mạc. Nếu so với cận thị và loạn thị thì viễn thị chủ yếu do thiếu độ hội tụ, còn loạn thị là do bề mặt giác mạc không đều khiến ánh sáng hội tụ sai lệch theo nhiều trục. Nói cách khác với người bị viễn thị mắt thiếu độ hội tụ so với nhãn cầu, nên phải điều tiết thêm mới nhìn rõ.
Vậy cụ thể viễn thị là sao trong sinh hoạt hằng ngày? Người viễn thị thường nhìn xa tương đối rõ, nhưng khi nhìn gần (đọc sách, dùng điện thoại, làm việc máy tính…) lại nhanh mỏi, nhoè, phải cố gắng điều tiết để đưa hình ảnh trở về đúng võng mạc. Nếu tình trạng này kéo dài mà không được chỉnh kính hoặc giảm tải, mắt rất dễ mỏi, nhức, gây đau đầu, giảm khả năng tập trung.
Một số nguyên nhân thường gặp dẫn đến tật viễn thị:
- Viễn thị bẩm sinh: Ngay từ nhỏ trục nhãn cầu đã ngắn hơn bình thường, tạo nên viễn thị sinh lý hoặc viễn thị rõ rệt.
- Thói quen nhìn không hợp lý, làm việc căng thẳng kéo dài có thể khiến hệ điều tiết hoạt động quá tải, về lâu dài làm giảm khả năng hội tụ.
- Lão hoá: Khi tuổi tăng thuỷ tinh thể và hệ thống điều tiết mất dần tính đan hồi, khiến mắt khó bù trừ cho những sai lệch khúc xạ có sẵn, làm triệu chứng viễn thị rõ hơn.
So sánh viễn thị, cận thị và loạn thị
Cận thị, viễn thị và loạn thị đều là các tật khúc xạ nhưng cơ chế, biểu hiện và cách khắc phục có những điểm khác nhau. Bảng so sánh sau đây sẽ giúp bạn hình dung rõ hơn mối quan hệ giữa cận thị, viễn thị cũng như sự khác biệt giữa viễn thị và loạn thị:
Tiêu chí | Cận thị | Loạn thị | Viễn thị |
Cơ chế hình thành | Các tia sáng hội tụ ở phía võng mạc, khiến hình ảnh ở xa bị mờ trong khi nhìn rõ vẫn tương đối rõ. Thường gặp ở người có trục nhãn cầu dài hơn bình thường hoặc giác mạc quá cong. | Các tia sáng không hội tụ vào một điểm duy nhất mà thành nhiều điểm trên hoặc trước/sau võng mạc, khiến hình ảnh bị mờ, méo, nhoè ở mọi khoảng cách. Nguyên nhân chủ yếu do giác mạc có hình dạng không đều. | Các tia sáng hội tụ ở phía sau võng mạc, làm hình ảnh nhìn gần bị mờ, nhìn xa khá hơn (nhất là ở người trẻ còn điều tiết tốt). Viễn thị và loạn thị đều có thể cùng tồn tại trên một mắt, làm hình ảnh mờ cả do sai lệch hội tụ và méo do bề mặt giác mạc không đều. |
Dấu hiệu nhận biết | Khó khăn khi nhìn xa phải nheo mắt, chớp mắt nhiều, dễ mỏi mắt, đau đầu. Trẻ cận thị nặng có thể có nguy cơ lác nếu không đeo kính đầy đủ. | Nhìn mờ, méo, nhoè ở cả xa và gần, dễ nhìn thấy bóng đôi, khó tập trung khi đọc, mỏi mắt, đau đầu, khó chịu trong môi trường ánh sáng yếu. | Khó khăn khi nhìn gần, đọc sách, làm việc máy tính, dễ mỏi mắt, đau đầu, chóng mặt sau khi tập trung nhìn gần lâu, đôi khi nhìn xa cũng mờ nếu viễn thị nặng hoặc khả năng điều tiết kém. |
Nguyên nhân | Lực khúc xạ quá mạnh so với độ dài trục nhãn cầu (giác mạc/thuỷ tinh thể quá cong), cộng thêm thói quen nhìn gần nhiều. | Giác mạc có hình dạng không đều (như hình oval, không phải hình cầu), khiến sự hội tụ của ánh sáng bị méo. | Trục nhãn cầu, giác mạc dẹt, độ cong nhỏ hoặc có sẹo giác mạc, bất thường bẩm sinh. |
Cách khắc phục | Đeo kính gọng, kính áp tròng thấu kính phân kỳ (-D) hoặc phẫu thuật khúc xạ (LASIK, SMILE…) kết hợp chế độ sinh hoạt khoa học. | Đeo kính trụ (kính thuốc, kính áp tròng toric), phẫu thuật khúc xạ chỉnh bề mặt giác mạc. | Đeo kính gọng hoặc kính áp tròng thấu kính hội tụ (+D), xây dựng thói quen làm việc - nghỉ ngơi hợp lý và có thể cân nhắc phẫu thuật khúc xạ khi đủ điều kiện. |
Nắm được sự khác biệt giữa viễn thị và loạn thị, giữa cận thị và viễn thị giúp bạn hiểu rằng mỗi tật khúc xạ có cơ chế riêng, cần được đo khúc xạ chính xác và chỉnh kính đúng loại, đúng công suất, không nên mượn kính hoặc tự đoán tật của mình.
Lão thị là gì? Có phải viễn thị không?
Lão thị là một dạng rối loạn điều tiết thường gặp ở người sau 40 trở đi, do sự lão hoá tự nhiên của mắt. Khi tuổi tăng thuỷ tinh thể và hệ thống điều tiết mất dần độ đàn hồi, khiến mắt khó thay đổi công suất để nhìn rõ ở khoảng cách gần. Biểu hiện khá giống viễn thị và loạn thị ở chỗ người bệnh khó nhìn gần, phải đưa sách ra xa, cần ánh sáng đầy đủ, đôi khi phải nheo mắt mới đọc được chữ nhỏ.
Tuy nhiên lão thị không phải là viễn thị, dù triệu chứng giống nhau khi nhìn gần. Viễn thị và lão thị khác nhau ở chỗ: viễn thị là tật khúc xạ do hình thái nhãn cầu (trục ngắn, giác mạc phẳng), có thể gặp ở mọi lứa tuổi kể cả trẻ em, trong khi lão thị là quá trình lão hoá sinh lý, hầu như ai cũng gặp ở một mức độ nhất định sau trung niên, kể cả người từng mắt bình thường trước đó.
Nguyên nhân cụ thể của lão thị chưa được xác định hết, nhưng điểm chung là xơ cứng thuỷ tinh thể, giảm khả năng co giãn khiến mắt không còn zoom được khi nhìn gần. Người bị lão thị thường dễ mỏi mắt, chảy nước mắt, đau đầu khi phải đọc - viết lâu cần kính lão để hỗ trợ.
- Tin tức liên quan: Kính lão là gì? 5 loại kính phổ biến cho người lớn tuổi 2025
- Tin tức liên quan: Viễn thị và lão thị có khác nhau không? Nguyên nhân, cách điều trị
Viễn thị và lão thị khác nhau như thế nào?
Để phân biết rõ viễn thị và lão thị cũng như tránh nhầm lẫn với viễn thị và loạn thị, có thể so sánh theo bốn yếu tố:
Dấu hiệu nhận biết
- Viễn thị: Có thể xuất hiện ở người trẻ thậm chí trẻ nhỏ, khó nhìn gần đôi khi mờ cả xa nếu độ cao, thường bị bỏ qua vì ít ai nghĩ ngưởi trẻ lại già mắt.
- Lão thị: Xuất hiện chủ yếu sau 40 tuổi người bệnh thường phải đưa sách ra xa mới đọc được, cần ánh sáng mạnh mắt điều tiết rất kém khi nhìn gần.
Nguyên nhân
- Viễn thị: Do di truyền, sai lệch khúc xạ bẩm sinh, trục nhãn cầu ngắn, giác mạc quá phẳng…Đây cũng là nền tảng để phân biệt viễn thị và loạn thị, khi loạn thị chủ yếu do giác mạc méo không đều.
- Lão thị: Do lão hoá theo tuổi tác, thuỷ tinh thể xơ cứng, hệ điều tiết suy giảm. Đây là yếu tố rõ rệt nhất để phân biệt viễn thị và lão thị.
Lứa tuổi mắc
- Viễn thị: Có thể gặp ở mọi lứa tuổi ngay từ khi mới sinh.
- Lão thị: Gần như chỉ gặp ở người sau 40 tuổi.
Cơ chế điều tiết
- Viễn thị: Người viễn thị phải điều tiết cả khi nhìn xa lẫn gần, đặc biệt là gần nên dễ mỏi mắt.
- Lão thị: Người lão thị không cần điều tiết khi nhìn xa (nếu không kèm tật khúc xạ khác), nhưng khó điều tiết khi nhìn gần nên chỉ mờ ở khoảng gần.
Cận thị, loạn thị và viễn thị có thể gây ra biến chứng nào?
Cận thị, loạn thị và viễn thị đều không trực tiếp đe doạ tính mạng, nhưng nếu không phát hiện sớm và can thiệp phù hợp, chúng có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm cho thị lực, thậm chí mù loà vĩnh viễn. Đặc biệt các trường hợp viễn thị và loạn thị ở trẻ nhỏ càng cần được chú ý sớm.
- Biến chứng của cận thị: Cận thị nặng đặc biệt cận thị thoái hoá, có thể làm tăng nguy cơ bong - rách võng mạc, đục thuỷ tinh thể sớm, tăng nhãn áp, thoái hoá hoàng điểm, giảm thị lực không hồi phục nếu không xử lý kịp thời.
- Biến chứng của loạn thị: Loạn thị không được chỉnh kính đúng và đủ nhất là ở trẻ em, dễ dẫn đến nhược thị (mắt lười phát triển thị lực) khiến hình ảnh luôn mờ dù đeo kính sau này.
- Biến chứng của viễn thị: Viễn thị nặng nhất là ở trẻ dễ gây lác (thường là lác trong). nhược thị và các thương tổn khác ở đáy mắt nếu không được phát hiện và chỉnh kính sớm.
Tật nào nguy hiểm nhất?
Khó có thể khẳng định tuyệt đối tật nào nguy hiểm nhất, vì mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào độ nặng, thời gian mắc, lứa tuổi và mức độ được điều chỉnh:
- Cận thị nặng/thoái hoá có xu hướng gắn liền với nguy cơ biến chứng võng mạc và hoàng điểm cao, dễ ảnh hưởng thị lực vĩnh viễn nếu bong - rách võng mạc không được xử trí kịp.
- Viễn thị nặng ở trẻ em nếu không được phát hiện và chỉnh kính, dễ gây nhược thị và lác - hai tình trạng có thể để lại hâu quả lâu dài cho chức năng hai mắt, khả năng nhìn lập thể, đặc biệt khi viễn thị và loạn thị cùng tồn tại nguy cơ nhược thị càng tăng.
- Loạn thị không được chính đúng ở trẻ cũng có thể gây nhược thị, làm mắt không bao giờ đạt được thị lực tối đa.
Vì vậy thay vì chỉ hỏi tật nào nguy hiểm nhất, quan trọng hơn là bất kỳ tật khúc xạ nào (cận thị, loạn thị, viễn thị, lão thị) nếu không phát hiện sớm, không chỉnh kính đúng và không được theo dõi định kỳ, đều tiềm ẩn nguy cơ nguy hiểm với thị lực.
Lời kết
Viễn thị, cận thị, loạn thị và lão thị đều là những vấn đề khúc xạ phổ biến, mỗi loại có cơ chế riêng và cách xử lý riêng. Hiểu viễn thị là sao, phân biết cận thị và viễn thị, viễn thị và loạn thị cũng như viễn thị và lão thị sẽ giúp bạn không nhầm lẫn giữa các khái niệm, từ đó biết khi nào nên đi khám, khi nào nên chỉnh kính và cách bảo vệ mắt đúng cách. Chủ động chăm sóc thi lực ngay từ sớm luôn là cách tốt nhất để tránh xa các biến chứng nặng nề về sau. Đừng quên theo dõi Mắt Việt để cập nhật những tin tức mới nhất về cách chăm sóc mắt hiệu quả nhé!
